• Dieta cukrzycowa – na czym polega, co jeść

    Dieta cukrzycowa – na czym polega, co jeść

    Cukrzyca jest to choroba metaboliczna, u podstawy której leży niezdolność organizmu do prawidłowej regulacji ilości cukru we krwi. Stężenie cukru (glukozy) w surowicy jest podniesione, zwłaszcza po posiłkach. Ma to bardzo niekorzystny wpływ na cały organizm. Gwałtowne i wysokie podwyższenie cukru we krwi może wywołać śpiączkę a nawet śmierć. Długo utrzymujące się wysokie stężenie cukru prowadzi nieuchronnie do rozwoju miażdżycy, uszkodzenia nerek, zaburzeń układu nerwowego, uszkodzenia wzroku i nadciśnienia.

    Artykuł powstał przy współpracy z dietetykami z Dieta-Med Kraków.

    Cukrzyca typu II

    Cukrzyca typu II to choroba metaboliczna spowodowana wzrostem oporności organizmu na insulinę, czyli hormon obniżający stężenie glukozy we krwi. Z czasem może też dojść do wyczerpania wysp trzustkowych i zmniejszenia produkcji samej insuliny. W rozwoju cukrzycy typu II pewną rolę odgrywają czynniki genetyczne, jednak zasadniczo uważa się ją za chorobę cywilizacyjną. Do jej rozwoju przyczyniają się: mała aktywność fizyczna, otyłość i zła dieta. Do kontroli nieznacznie nasilonej cukrzycy wystarczy odpowiednia dieta, aktywność fizyczna i redukcja otyłości. Gdy to nie wystarcza, niezbędne okazują się leki, a nawet podawanie insuliny. Jednak zawsze dieta odgrywa bardzo istotną rolę i jest nieodzownym elementem życia każdego cukrzyka. Obecnie zalecenia dietetyczne dla cukrzyków nie są tak rygorystyczne, jak kiedyś. Związane jest to z dostępnością coraz lepszych leków przeciwcukrzycowych, które dają cukrzykom większą swobodę w doborze posiłków. Pewnych jednak zasad należy przestrzegać.

    Rozkład posiłków i wartość energetyczna w diecie cukrzycowej

    Dzienny rozkład posiłków powinien obejmować trzy posiłki podstawowe: śniadanie, obiad, kolację oraz dwie przekąski. Większa ilość posiłków sprawia, że unikniemy uczucia głodu pomiędzy posiłkami. Dzięki podzieleniu posiłków na większą ilość mniejszych racji, podniesienie poziomu glukozy we krwi będzie mniejsze.

    Wartość energetyczna posiłków powinna być mniejsza niż w normalnej diecie. U osób otyłych zaleca się stosowanie diety zawierającej 1000-1200 kcal, natomiast u osób o prawidłowej masie ciała, dieta powinna mieć około 1600 kcal. Jeśli osoba chora jest szczególnie aktywna granica ta może być wyższa.

    Codziennie należy spożywać produkty takie jak pieczywo gruboziarniste, ziemniaki, makarony, ryż, chude mleko, odtłuszczony twaróg, jogurty, kefir, warzywa, owoce. Kilka razy w tygodniu można pozwolić sobie na jaja (najlepiej jednak spożywać same białka), chude mięso, drób, mniej tłuste ryby (np. mintaj, pstrąg, szczupak, dorsz). Unikać należy alkoholu, jeśli z innych przyczyn nie jest zakazane całkowite jego odstawienie, to należy go spożywać wyłącznie w bardzo ograniczonych ilościach. Niewskazane są rosoły, tłuste mięsa, wywary z kości, konserwy mięsne, wędzone ryby, marynaty. Diabetyk powinien wystrzegać się też bardzo słodkich pokarmów.

    Można bez ograniczeń spożywać warzywa takie jak pomidory, marchew, kapustę, ogórki, szpinak, kalarepę, zieloną sałatę). Śmiało można pić wodę mineralną, słabą herbatę oraz kawę, ale niesłodzone cukrem. Dopuszczalne są też napoje typu „light”, czyli takie, które zawierają minimalne ilości kalorii. Jarzyny zawierają małe ilości cukrów, a przy tym są bardzo cennym źródłem mikro i makroelementów, witamin i błonnika. Ten ostatni ma właściwości oczyszczające przewód pokarmowy, spowalnia wchłanianie cukrów i daje uczucie sytości.

    Powinno się unikać produktów, które zawierają duże ilości cukrów. Takimi produktami są na przykład: coca-cola, czekolady, słodycze, ciasta, miód i soki owocowe.

    Co z cukrami

    Zaleca się zastępowanie cukrów prostych cukrami złożonymi. Cukry proste takie jak fruktoza, glukoza bardzo szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego i gwałtownie podnoszą stężenie cukru we krwi. Cukry złożone uwalniają się stopniowo (np. skrobia). Dużo węglowodanów prostych zawierają owoce i ich przetwory oraz produkty słodzone cukrem. W zamian za to zaleca się spożywanie większych ilości ziaren zbóż, warzyw i mało słodkich owoców bogatych w skrobię.

    Ogólnie przyjmuje się, że poziom węglowodanów w diecie cukrzyka powinien znajdować się w granicach 140-400g na dobę. U osób bardziej aktywnych obowiązuje wyższa granica niż u osób mało aktywnych. Zbyt mała ilość węglowodanów w diecie może doprowadzić do tego, że organizm zacznie je produkować z białek i tłuszczów, czemu towarzysz produkcja ciał ketonowych. Duże stężenia ciał ketonowych mogą doprowadzić do śpiączki ketonowej.

    Cukrzyk powinien mieć przy sobie zawsze coś słodkiego. Zbyt rygorystyczna dieta, nieplanowany intensywny wysiłek fizyczny lub nadmierne stosowanie leków obniżających cukier we krwi, może doprowadzić do objawów niedocukrzenia a nawet śpiączki ketonowej. W razie pojawiających się objawów (bladość, senność, zawroty głowy, drżenia mięśniowe), można sobie w ten sposób szybko podnieść poziom cukru.

    Ważnym zaleceniem w diecie cukrzycowej jest ograniczenie ilości tłuszczów. Należy też brać pod uwagę jakość tłuszczów. U diabetyków szczególnie odradza się tłuszcze zwierzęce, które zawierają cholesterol i kwasy tłuszczowe nasycone. Przyczyniają się one do rozwoju miażdżycy, na którą cukrzycy są szczególnie narażeni. Z tego względu należy starać się eliminować smalec, słoninę, masła, tłuste ciasta, kremy i lody.

    Białka

    Nie należy zapominać o dostarczaniu organizmowi odpowiedniej ilości białek. Spożywane białko powinno zawierać komplet aminokwasów, można to uzyskać spożywając białka pochodzenia zwierzęcego. Z uwagi jednak na niekorzystne tłuszcze zwierzęce powinniśmy sięgać raczej po chude gatunki mięs, wędlin, ryby, odtłuszczone mleko, wybierać raczej sery białe niż żółte. Jajka należy spożywać w ograniczonej ilości. Nie możemy też zapominać o białkach roślinnych. W przypadku uszkodzenia nerek ilość białka w diecie należy ograniczyć, jednak decyduje o tym lekarz.

    Istotną kwestią są owoce w diecie cukrzyka. Generalnie owoce zawierają cukry proste, które są łatwo wchłaniane do krwioobiegu, co jest niekorzystne z punktu widzenia diabetyka. Jednak owoce możemy podzielić ze względu na zawartość cukrów prostych. Małe jego ilości znajdziemy w arbuzach, cytrynach, grejpfrutach, melonach, poziomkach, truskawkach czy żurawinie. Te owoce cukrzyk może spożywać w podobnych ilościach jak osoba zdrowa, natomiast należy ograniczyć spożycie: bananów, śliwek, winogron, jabłek, gruszek, jagód, brzoskwiń, moreli, mandarynek, pomarańczy, porzeczek, wiśni, i generalnie owoców suszonych.

    Zapotrzebowanie na wodę

    U cukrzyków często występuje wzmożone zapotrzebowanie na wodę. U zdrowego człowieka zaleca się spożywanie 2-3 litrów płynów dziennie. Cukrzycy z powodu wyższego stężenia cukru we krwi i zwiększonym ilością oddawanego moczu mogą odczuwać silniejsze pragnienie.

    Nie można też nie wspomnieć o witaminach. Oczywiście diabetykowi tak jak i zdrowemu człowiekowi niezbędny jest komplet witamin. Stosując się do powyższych zaleceń i urozmaicając codzienne posiłki zapewnimy sobie odpowiednią ilość witamin jak i mikro i makroelementów. W diecie cukrzyka szczególną rolę odgrywają witaminy takie jak A, C, E. Są to związki chemiczne, które w organizmie pełnią między innymi rolę antyoksydantów. To znaczy usuwają wolne rodniki, które przyczyniają się w dużej mierze do rozwoju miażdżycy. Witaminę A znajdziemy w marchwi, zielonej sałacie czy pietruszce. Cytrusy, jagody, kiszona kapusta są bogate w witaminę C, natomiast kiełki pszenicy, soi, oleje roślinne są bogatym źródłem witaminy E.

    Cukrzyca typu I

    Jest to choroba ludzi młodych, najczęściej pojawia się przed 30 rokiem życia. Mówi się, że jest to cukrzyca wieku młodzieńczego. Występuje znacznie rzadziej niż cukrzyca typu II. Na jej rozwój mają wpływ głównie czynniki genetyczne, ale także infekcje wirusowe i zaburzenia autoimmunologiczne. W chorobie tej dochodzi do uszkodzenia wysp trzustkowych, które produkują insulinę. Chory od początku trwania choroby musi przyjmować insulinę.

    Także w tym typie cukrzycy dieta jest nieodzownym elementem strategii właściwego leczenia. Chorzy, w przeciwieństwie do cukrzyków II typu, mają zazwyczaj prawidłową masę ciała, więc ich dieta nie polega na redukcji wagi. Są to najczęściej ludzie młodzi, czasem bardzo aktywni fizycznie więc wartość energetyczna posiłków musi być indywidualnie dostosowana. Należy uwzględniać wiek, płeć, aktywność, wykonywany rodzaj pracy.

    Największą trudność w cukrzycy I typu stanowi dopasowanie diety do czasu podawania insuliny oraz zastosowania odpowiednich jej dawek. Posiłki powinny być spożywane pięć do siedmiu razy dziennie w regularnych odstępach. Posiłki powinny być dostosowane do aktywności fizycznej w danej porze dnia. Z przyjęciem każdego posiłku wiąże się wstrzyknięcie insuliny. Może to być insulina szybko działająca, którą podajemy około 30 min. przed spodziewanym posiłkiem, lub insulina długo działająca, podawana na około godzinę przed posiłkiem. Dawki insuliny także powinny być dostosowane do zawartości cukru w posiłku.

    Podstawowe zalecenia co do diety są podobne jak w przypadku cukrzycy typu II:

    Posiłki powinny być przyjmowane regularnie i odpowiednio urozmaicane, aby dostarczać organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych.

    Węglowodany złożone powinny stanowić podstawę zaopatrzenia energetycznego organizmu. Najlepszymi ich źródłami są: kasze, makarony, płatki, pełnoziarniste pieczywo, warzywa, ziemniaki

    Ważne jest spożywanie odpowiedniej ilości warzyw i owoców, ale tylko tych zawierających małe ilości cukrów prostych. Cenne są też produkty z dużą zawartością błonnika.

    Spożywaj raczej chude mięsa (drób, cielęcina) i wędliny. Małe ilości cholesterolu zapobiegają rozwojowi miażdżycy. Podobnie sprawa wygląda z daniami typu „fast food”, których cukrzyk powinien się wystrzegać.

    Unikaj słodyczy i słodzonych napojów. Mogą one w sposób gwałtowny podnieść znacząco glikemię i wywołać niepożądane objawy.

    Należy także znacząco ograniczyć spożywanie alkoholu.

    Jakie produkty są zalecane?

    • pieczywo: pszenne, razowe, bułki grahamki
    • makarony z małą ilością jajek
    • produkty zbożowe: mąka (pszenna, razowa, ziemniaczana, kukurydziana, ryżowa), kasza jęczmienna, kasza manna, kasza gryczana, ryż, płatki kukurydziane, płatki owsiane, płatki ryżowe
    • produkty mleczne: mleko niskotłuszczowe, jogurt bez cukru, kefir, chudy twaróg, ser topiony, ser żółty w małych ilościach
    • mięso: chude i gotowane, cielęcina, drób (kura, indyk, perliczka)
    • ryby: chude takie jak dorsz, pstrąg, szczupak, leszcz, sandacz
    • wędliny: chude szynki, polędwica, chude parówki
    • masło: w ograniczonych ilościach
    • warzywa: ziemniaki (gotowane lub pieczone), kalafior, brukselka, pomidory, marchew, dynia, sałata zielona, rzodkiew, ogórki, szczypiorek, seler, cebula, fasola szparagowa
    • owoce: cytrusowe, owoce dzikiej róży, jabłka (te mniej słodkie), arbuzy, wiśnie, melony, truskawki, inne owoce w ograniczonych ilościach
    • przysmaki: krakersy i herbatniki bez cukru
    • przyprawy: goździki, cynamon, sok z cytryny, skórka cytryny
    • jaja (kilka tygodniowo), najlepiej gotowane, ograniczać szczególnie żółtka

     

    Autor : Artur Gwoździowski

    Skomentuj →

Photostream