• Fitoestrogeny – alternatywa dla hormonalnej terapii zastępczej?

    Fitoestrogeny – alternatywa dla hormonalnej terapii zastępczej?

    Fitoestrogeny należą do grupy fitohormonów czyli organicznych związków chemicznych o działaniu hormonopodobnym ale ekstrahowanych z roślin, gdzie w warunkach naturalnych występują. Są one więc naturalnymi związkami o budowie sterolowej, które w organizmie ludzkim wywierają działanie zbliżone do żeńskich hormonów płciowych – estrogenów, z tą jednak różnicą, że siła ich działania jest znacznie mniejsza i zwykle mieści się w granicach 1/500 – 1/1000 siły działania 17-β-estradiolu, czyli głównego żeńskiego hormonu płciowego.

    Czym są fitoestrogeny

    Fitoestrogeny należą do grupy fitohormonów czyli organicznych związków chemicznych o działaniu hormonopodobnym ale ekstrahowanych z roślin, gdzie w warunkach naturalnych występują. Są one więc naturalnymi związkami o budowie sterolowej, które w organizmie ludzkim wywierają działanie zbliżone do żeńskich hormonów płciowych – estrogenów, z tą jednak różnicą, że siła ich działania jest znacznie mniejsza i zwykle mieści się w granicach 1/500 – 1/1000 siły działania 17-β-estradiolu, czyli głównego żeńskiego hormonu płciowego.

    Fitoestrogeny, zwane też potocznie zielonymi hormonami, zyskały na popularności kiedy stało się wiadome, że stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), okrzykniętej początkowo przez lekarzy i pacjentki dobrodziejstwem wszechczasów, niesie ze sobą również dość istotne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

    Pozytywne działanie

    Obecność fitoestrogenów wykryto w bardzo wielu gatunkach roślin. Nie są one identyczne z naturalnymi hormonami estrogennymi występującymi u człowieka, ale w organizmie ludzkim w znacznej mierze naśladują ich działanie. Podobnie jak one wiążą się z receptorami estrogenowymi, przez co łagodzą występujące w okresie menopauzalnym objawy wynikające z niedoboru estrogenów jak:

    • uderzenia gorąca i wypieki,
    • zlewne poty,
    • bóle i zawroty głowy,
    • uczucie kołatania serca,
    • wahania nastroju,
    • drażliwość,
    • uczucie napięcia i niepokoju,
    • płaczliwość,
    • depresja,
    • zaburzenia snu,
    • trudności w koncentracji,
    • zniechęcenie, zmęczenie i apatia,
    • spadek libido,
    • zmiany zanikowe w narządach rodnych i związane z nimi uczucie suchości pochwy czy bolesności w trakcie stosunku płciowego,
    • zmiany zanikowe gruczołów piersiowych,
    • suchość skóry i spadek jej elastyczności.

    Ponadto istnieją dowody, że mogą się one przyczyniać do:

    • zmniejszenia pomenopauzalnej utraty masy kostnej i w ten sposób chronić przed wynikającą z niej osteoporozą,
    • obniżają poziom cholesterolu i ryzyko rozwoju miażdżycy oraz chorób układu sercowo-naczyniowego.

    Wysunięto również popartą pewnymi badaniami i przesłankami hipotezę, iż fitoestrogeny mogą wywierać działanie przeciwnowotworowe. Zgodnie z tą teorią przyjmowanie fitoestrogenów lub spożywanie pokarmów o dużej ich zawartości miałoby obniżać ryzyko zachorowania na pewne nowotwory, w tym raka sutka, endometrium i jelita grubego a u mężczyzn prostaty. Hipotezę tę zdaje się też potwierdzać fakt, że w Japonii czy Chinach, gdzie dieta obfituje w soję i jej przetwory – najbogatsze źródło fitoestrogenów, zapadalność na wyżej wspomniane nowotwory jest mniejsza niż w innych krajach.

    Fitoestrogeny w pokarmach

    Pokarmy będące źródłem fitoestrogenów to: soja i jej przetwory (np. ser tofu czy mleko sojowe), soczewica, fasola i inne rośliny strączkowe, nasiona zbóż, lnu, słonecznika, kiełki roślin, oleje roślinne ale także rzodkiewka, kapusta, orzeszki ziemne, żurawina, wiśnie, gruszki czy owoce pestkowe.

    Istnieją 3 podstawowe grupy fitoestrogenów:

    • izoflawony (np. genisteina, daidzeina, biochanina A, formononetyna, gliceryna)- ich głównym źródłem jest soja,
    • lignany – najbardziej obfitują w nie nasiona lnu i olej lniany,
    • kumestany – występują w nasionach słonecznika czy kiełkach fasoli oraz w roślinach pastewnych jak czerwona koniczyna.

    Jedna roślina często zawiera więcej niż jedną klasę fitoestrogenów, czasem różne jej części zawierają różne ich rodzaje. Ponadto na różnym etapie swojego rozwoju ta sama roślina może obfitować w odmienne fitoestrogeny, np.: fasola sojowa jest bogata w izoflawony, podczas gdy kiełki sojowe stanowią istotne źródło kumestanów.

    Działanie

    Po spożyciu fitoestrogenów w przewodzie pokarmowym człowieka następują przemiany biochemiczne, w wyniku których powstają substancje o strukturze bardzo podobnej do estrogenów. Wchłonięte z jelit produkty tych przemian dostają się do krwi a z nią do wątroby, mogą zostać wydalone z moczem lub wraz żółcią ponownie trafić do jelit, gdzie zostaną rozłożone przez bakterie jelitowe lub powtórnie wchłonięte, przy czym cykl ten może się powtarzać – tzw. krążenie wątrobowo – jelitowe.

    Preparaty

    Dostępnych jest wiele preparatów zawierających bogate w fitoestrogeny wyciągi z roślin – jakie kupić doradzi doświadczony dietetyk. Można je kupić bez recepty. Mogą być one stosowane tak dla zminimalizowania dokuczliwych objawów menopauzy, jak i np. dla zapobiegania wystąpieniu i postępowi osteoporozy pomenopauzalnej. Mimo iż ich stosowanie wywiera niewątpliwe działania korzystne, należy jednak podkreślić, że nie zawsze mogą stanowić skuteczna alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej. U kobiet ze słabo i średnio nasilonymi objawami zespołu klimakterycznego zastosowanie preparatów zawierających fitoestrogeny może okazać się wystarczające, jednakże przy bardziej nasilonych dolegliwościach siła ich działania jest zbyt mała i zalecane jest podjęcie HTZ czyli leczenia hormonami naturalnymi lub ich syntetycznymi analogami. Z pewnością mogą one jednak okazać się dobrym rozwiązaniem dla kobiet, u których z powodu istnienia przeciwwskazań (głównie onkologicznych) zastosowanie HTZ jest niemożliwe, oraz u tych pań, które odmawiają podjęcia takiego leczenia.

    Autor: Lek. med. Katarzyna Styś

    Skomentuj →

Photostream