• Nadczynność tarczycy

    Nadczynność tarczycy

    Nadczynność tarczycy to schorzenie, w którym tarczyca wykazuje zbyt dużą aktywność i wydziela nadmierną ilość hormonów. Tarczyca jest gruczołem zlokalizowanym w przedniej części szyi, jej funkcja polega na wydzielaniu hormonów T3 i T4 (trójjodotyroniny i tyroksyny), które kontrolują metabolizm, oddech, rytm serca, układ nerwowy, temperaturę ciała oraz wiele innych funkcji.

    Spis treści:

    1. Definicja
    2. Przyczyny
    3. Objawy
    4. Wizyta u lekarza
    5. Badania laboratoryjne
    6. Badania dodatkowe
    7. Metody leczenia

    1. Definicja

    Nadczynność tarczycy to schorzenie, w którym tarczyca wykazuje zbyt dużą aktywność i wydziela nadmierną ilość hormonów. Tarczyca jest gruczołem zlokalizowanym w przedniej części szyi, jej funkcja polega na wydzielaniu hormonów T3 i T4 (trójjodotyroniny i tyroksyny), które kontrolują metabolizm, oddech, rytm serca, układ nerwowy, temperaturę ciała oraz wiele innych funkcji. Gdy tarczyca jest nadmiernie aktywna, różne procesy zachodzące w organizmie ulegają przyspieszeniu, dlatego pojawiają się objawy, takie jak nerwowość, niepokój, przyspieszona akcja serca, drżenie rąk, potliwość, spadek masy ciała i trudności z zasypianiem. Nadczynność tarczycy może rozwinąć się w każdym wieku, ale rzadko dotyczy dzieci.

    Subkliniczna nadczynność tarczycy występuje gdy poziom hormonu tyreotropowego przysadki (TSH) jest obniżony, natomiast poziom wolnej tyroksyny (fT4) i trójjodotyroniny (fT3) jest w normie, a objawy są minimalne lub w ogóle nie występują. Istotny jest fakt, że nawet subkliniczna nadczynność tarczycy zwiększa ryzyko migotania przedsionków. Częstość występowania subklinicznej nadczynności tarczycy może wynosić nawet 2% populacji.

    2. Przyczyny

    Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa Basedowa. W prawidłowych warunkach tarczyca pozostaje pod wpływem hormonu tyreotropowego (TSH) wydzielanego przez przysadkę. W przypadku choroby Gravesa Basedowa układ immunologiczny zaczyna wytwarzać przeciwciała, które naśladują działanie TSH. Pod wpływem fałszywej stymulacji tarczyca zaczyna wytwarzać nadmierną ilość hormonów. Choroba Gravesa Basedowa często występuje rodzinnie. Przyczyna, dla której organizm zaczyna produkować autoprzeciwciała jest nieznana. Wydaje się, że w grę wchodzą uwarunkowania genetyczne oraz środowiskowe, takie jak ekspozycja na stres. Choroba Gravesa Basedowa częściej dotyczy kobiet. Jednym z powikłań tego schorzenia jest oftalmopatia, czyli stan zapalny i obrzęk tkanek miękkich oczodołu.

    Do innych częstych przyczyn nadczynności należą:

    Guzki tarczycy. Guzki tarczycy to zmiany nowotworowe, które w niektórych przypadkach mogą wydzielać nadmierną ilość hormonów tarczycy.

    Zapalenie tarczycy. Oprócz zapalenia typu Gravesa Basedowa, w tarczycy może dojść do infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Początkowo może to doprowadzić do nadczynności tarczycy, ponieważ uszkodzony gruczoł uwalnia hormony. Później, dopóki tarczyca się nie zagoi, przez pewien czas może utrzymywać się jej niedoczynność.
    Rzadką przyczyną nadczynności tarczycy jest spożywanie niektórych pokarmów lub przyjmowanie pewnych leków, które zawierają dużą ilość jodu (np. amiodaron).

    Radioterapia zwiększa ryzyko łagodnych i złośliwych nowotworów tarczycy, a także nadczynności na tle autoimmunologicznym.

    U niektórych kobiet nadczynność tarczycy może rozwinąć się w trakcie ciąży lub w ciągu roku po porodzie.

    3. Objawy

    Do objawów nadczynności tarczycy należą:

    • Zmęczenie i osłabienie mięśni
    • Drżenie rąk
    • Wahania nastroju
    • Nerwowość i niepokój
    • Przyspieszona akcja serca
    • Kołatanie serca lub nieregularny rytm serca
    • Potliwość
    • Problemy ze snem
    • Spadek masy ciała
    • Biegunki
    • Skąpe lub rzadkie miesiączki
    • U niektórych osób może rozwinąć się wole, czyli powiększenie tarczycy
    • Zmieniony apetyt (zwiększony lub zmniejszony)
    • Nietolerancja wysokich temperatur
    • Zawroty głowy
    • Świąd skóry i pokrzywka

    Nieleczona nadczynność tarczycy może doprowadzić do poważnych powikłań, głównie dotyczących serca. Należą do nich:

    • Arytmia (nieprawidłowy rytm serca, np. migotanie przedsionków)
    • Kardiomiopatia rozstrzeniowa (polega na powiększeniu jam serca z jednoczesnym zmniejszeniem grubości mięśnia sercowego)
    • Zawał serca
    • Nadciśnienie tętnicze

    Jeśli zauważysz u siebie jakiekolwiek objawy sugerujące nadczynność tarczycy, skonsultuj się z lekarzem, by zapobiec rozwinięciu się wspomnianych powikłań.

    4. Wizyta u lekarza

    Na diagnozę nadczynności tarczycy składa się zarówno wywiad z pacjentem, badanie przedmiotowe oraz badania laboratoryjne, takie jak pomiar poziomu hormonów TSH i T3 oraz T4. Ponadto lekarz może zalecić wykonanie ultrasonografii (USG) lub scyntygrafii tarczycy, by ocenić, czy nie ma w niej guzków lub obrazu sugerującego zapalenie.
    Podczas pierwszej wizyty lekarz przeprowadzi z pacjentem szczegółowy wywiad, dotyczący przede wszystkim rodzaju objawów, czasu ich trwania, a także przebytych i aktualnych chorób. Istotne jest również występowanie chorób tarczycy u członków rodziny, zwłaszcza krewnych pierwszego stopnia. Np. osoby z chorobą Gravesa Basedowa często mają członków rodziny z tą chorobą lub inną chorobą autoimmunologiczną (np. reumatoidalne zapalenie stawów, bielactwo). Zwykle objawy są wyraźniejsze u pacjentów z nadczynnością na tle choroby Gravesa Basedowa niż związaną z innymi przyczynami. Należy podejrzewać tę chorobę, jeśli u pacjenta, jeśli obecne są objawy oftalmopatii, takiej jak obrzęk wokół oczu, podwójne widzenie lub wytrzeszcz.

    Należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach i suplementach diety. Wiele z nich – leki wykrztuśne, amiodaron, środki cieniujace – zawiera duże ilości jodu, co może wywołać tyreotoksykozę u niektórych podatnych osób.

    Badanie przedmiotowe (fizykalne) może ułatwić ustalenie przyczyny nadczynności tarczycy. W trakcie badania przedmiotowego lekarz będzie szukał oznak sugerujących nadczynność tarczycy, np.:

    • Przyspieszonego tętna
    • Ciepłej, wilgotnej skóry
    • Objawów ocznych
    • Drżenia rąk
    • Osłabienia siły mięśniowej
    • Powiększenia tarczycy lub guzków

    Czasami konieczna jest dodatkowa konsultacja okulistyczna lub dermatologiczna. Około 50% pacjentów z chorobą Gravesa Basedowa ma umiarkowanie nasiloną oftalmopatię. Może objawiać się obrzękiem wokół oczu, podwójnym widzeniem oraz wytrzeszczem. W rzadkich przypadkach choroba Gravesa Basedowa wpływa na skórę, poprzez odkładanie się glikozaminoglikanów w obrębie skóry podudzi, tworząc tzw. obrzęk przedgoleniowy.

    5. Badania laboratoryjne

    W diagnostyce nadczynności tarczycy pomocne są poniższe badania laboratoryjne:

    Badanie poziomu TSH
    Jednym z podstawowych badań jest oznaczanie poziomu TSH. W przypadku nadczynności tarczycy zwykle poziom TSH jest obniżony do niemal nieoznaczalnych wartości (< 0.05 µIU/mL). Badanie poziomu fT4
    Poziom tyroksyny pozwala ocenić nasilenie tyreotoksykozy. Nasilenie objawów klinicznych często nie koreluje z poziomem fT4.

    Badanie poziomu T3
    Pomiar całkowitej trójjodotyroniny (T3) jest zalecany u pacjentów z podwyższonym poziomem TSH. U niektórych pacjentów może wystąpić podwyższenie poziomu T3 przy prawidłowym fT4.

    Badanie poziomu przeciwciał
    Czasami konieczne jest dodatkowe badanie mające na celu oznaczenie poziomu autoprzeciwciał. Najczęściej oznaczane są przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) oraz przeciwko receptorowi TSH (TRAb). Ich podwyższony poziom sugeruje obecność autoimmunologicznego zapalenia tarczycy.

    6. Badania dodatkowe

    Oprócz badań laboratoryjnych w postawieniu diagnozy przydatne mogą być badania dodatkowe:

    Jeśli badanie przedmiotowe i badania laboratoryjne nie wystarczają do ustalenia przyczyny nadczynności tarczycy, lekarz może zalecić wykonanie scyntygrafii. W scyntrygrafii tarczycy wykorzystywany jest izotop jodu. Niewielka dawka jest podawana pacjentowi, a po 3-5 h wykonywane jest zdjęcie tarczycy. Aparatu wykrywa promieniowanie emitowane przez zmagazynowany w tarczycy jod radioaktywny. Ilość wydzielanego promieniowania jest mierzona, aby określić aktywność tarczycy.
    U starszych pacjentów z nieregularną lub przyspieszoną akcją serca zalecane jest wykonanie elektrokardiografii.

    7. Metody leczenia

    Wybór metody leczenia zależy od nasilenia objawów, przyczyny choroby, wieku, chorób współistniejących:

    Nadczynność tarczycy można leczyć za pomocą leków tyreostatycznych, które zmniejszają produkcję hormonów tarczycy, głównie jest tiamazol oraz propylotiouracyl (stosowany u kobiet w pierwszym trymestrze ciąży).

    Oprócz tyreostatyków lekarz może zalecić przyjmowanie beta-blokerów, które pomagają w zmniejszeniu częstotliwości akcji serca oraz drżenia rąk.
    Inną możliwością leczenia jest terapia radioaktywnym jodem, która ma na celu zniszczenie komórek tarczycy. Jod jest absorbowany przez tarczycę, stopniowo ją niszcząc. Efektem ubocznym jest następcza niedoczynność tarczycy. Z tego powodu konieczna jest suplementacja hormonami tarczycy.
    W rzadkich przypadkach, kiedy chory nie reaguje na żadną z tych metod, można wykonać operację chirurgiczną polegającą na usunięciu jednego płata lub całej tarczycy. Operacja niesie za sobą niewielkie ryzyko powikłań, takich jak uszkodzenie nerwów krtaniowych wstecznych lub usunięcie przytarczyc.

    Aby umówić wizytę u lekarza, kliknij tutaj.

    Skomentuj →

Photostream