• Niedoczynność tarczycy

    Niedoczynność tarczycy to schorzenie polegające na niedostatecznej ilości hormonów tarczycy w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Główne działanie hormonów tarczycy, czyli tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), polega na pobudzaniu procesów metabolicznych w organizmie.

    Spis treści:

    1. Definicja
    2. Przyczyny
    3. Objawy
    4. Wizyta u lekarza
    5. Badania laboratoryjne
    6. Metody leczenia

    1. Definicja

    Niedoczynność tarczycy to schorzenie polegające na niedostatecznej ilości hormonów tarczycy w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Główne działanie hormonów tarczycy, czyli tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), polega na pobudzaniu procesów metabolicznych w organizmie. Z tego powodu osoby cierpiące na niedobór hormonów tarczycy mogą mieć różnorodne objawy związane ze spowolnieniem metabolizmu. Niedoczynność tarczycy częściej dotyczy kobiet, głównie po 60 roku życia. Wbrew pozorom jest to schorzenie występujące dość często, szacuje się, że nawet 10% kobiet może mieć niedoczynność tarczycy.

    2. Przyczyny

    Istnieją dwie główne przyczyny niedoczynności tarczycy. Pierwsza z nich to zapalenie tarczycy, które doprowadza do uszkodzenia lub śmierci tyreocytów (komórek tarczycy), uniemożliwiając odpowiednią produkcję hormonów. Najczęściej dochodzi do tzw. autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (np. zapalenie typu Hashimoto), w którym stan zapalny jest wywołany przez układ immunologiczny chorego.

    Drugą główną przyczyną są wszelkiego rodzaju jatrogenne (tzn. związane z leczeniem) uszkodzenia tarczycy. Wiele chorób tarczycy (np. nowotwory) wymaga leczenia operacyjnego, które polega na usunięciu jednego płata lub całego narządu. Całkowitą tyreoidektomię zwykle wykonuje się w przypadku raka tarczycy, natomiast łagodne guzki mogą być usuwane podczas lobektomii (resekcji jednego płata). Jeśli pozostawiona część tarczycy nie może sprostać potrzebom organizmu, rozwija się niedoczynność. Niektóre schorzenia tarczycy, takie jak wole, są leczone za pomocą terapii jodem radioaktywnym. Celem terapii jest zniszczenie części tarczycy, by zapobiec jej powiększaniu się. Skutkiem ubocznym często jest niedoczynność.

    W rzadszych przypadkach niedoczynność tarczycy powstaje mimo prawidłowej budowy i funkcji samej tarczycy. Źródłem problemu jest wówczas przysadka, która nie wytwarza wystarczającej ilości hormonu TSH (hormon tyreotropowy), który stymuluje tarczycę. Przy braku odpowiedniej stymulacji tarczyca nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów. Jest to tzw. centralna lub drugorzędowa niedoczynność tarczycy.

    przysadka-tarczyca

    Schemat wpływu przysadki na wydzielanie hormonów tarczycy

    3. Objawy

    Objawy niedoczynności tarczycy różnią się w zależności od stopnia zaawansowania choroby i zwykle rozwijają się powoli, w ciągu kilku lat. Na początku choroby niektóre symptomy mogą być prawie niezauważalne, np. pojawia się zmęczenie lub przybranie na masie. Niektóre osoby mogą mylnie przypisać te objawy procesowi starzenia. W miarę postępu choroby objawy stają się coraz wyraźniejsze, należą do nich:

    • Zmęczenie
    • Zwiększona wrażliwość na zimno
    • Zaparcia
    • Suchość skóry
    • Zwiększenie masy ciała
    • Obrzęk twarzy
    • Chrypka
    • Osłabienie mięśni
    • Podwyższony poziom cholesterolu we krwi
    • Bóle i sztywność mięśni
    • Obfite lub nieregularne miesiączki
    • Cienkie włosy
    • Spowolniony rytm serca
    • Depresja
    • Osłabienie pamięci

    osoba-z-niedoczynnoscia-tarczycy
    Typowy wygląd osoby z niedoczynnością tarczycy

    Jeśli niedoczynność tarczycy pozostanie nieleczona, objawy z czasem będą się nasilać. Ponadto, w mechanizmie kompensacji organizm będzie stymulował tarczycę, by zwiększyć uwalnianie hormonów, co może skutkować powiększeniem się tarczycy i powstaniem tzw. wola.

    Niedoczynnosc-tarczycy-porownanie
    Porównanie wyglądu prawidłowej tarczycy i wola

    Po pewnym czasie pojawiają się problemy z zapamiętywaniem, procesy myślowe ulegają spowolnieniu oraz mogą wystąpić objawy depresji.
    Zaawansowana nadczynność tarczycy, nazywana obrzękiem śluzowatym występuje rzadko, ale może zagrażać życiu. Do objawów tego stanu należą: niskie ciśnienie tętnicze krwi, spowolniony oddech, obniżona temperatura ciała, a w skrajnych przypadkach śpiączka, a nawet zgon.

    4. Wizyta u lekarza

    Niedoczynność tarczycy jest diagnozowana i kontrolowana przez lekarza, może być to zarówno endokrynolog, jak i lekarz rodzinny. Na diagnozę niedoczynności tarczycy składa się zarówno wywiad z pacjentem, badanie przedmiotowe oraz badania dodatkowe. Decydującą rolę odgrywają badania krwi. Można wykonać kilka różnych typów badań, ale najbardziej istotne jest badanie poziomu TSH (hormonu tyreotropowego). Istotne jest również badanie poziomu hormonów fT3 (trójjodotyroniny) i fT4 (tyroksyny).

    Obecność objawów niedoczynności nie jest wystarczająca dla postawienia diagnozy. Wiele objawów niedoczynności występuje również u ludzi ze zdrową tarczycą. Jedną z cech ułatwiających diagnozę jest czas trwania objawów. Jeśli objawy pojawiły się niedawno, mogą mieć związek z niedoczynnością tarczycy.

    Podczas pierwszej wizyty lekarz zbiera dokładny wywiad z pacjentem, istotne jest udzielenie mu jak najdokładniejszych informacji. Lekarz zapyta między innymi o:

    • Ogólny stan zdrowia
    • Choroby występujące w rodzinie, zwłaszcza krewni pierwszego stopnia z niedoczynnością lub innym schorzeniem tarczycy
    • Przebyte operacje tarczycy lub radioterapię w okolicy szyi
    • Przyjmowanie leków, które mogą wywoływać niedoczynność tarczycy (np. amiodaron, lit, interferon alfa, interleukina 2, lub przebyta chemioterapia)

    W trakcie badania przedmiotowego lekarz będzie szukał oznak sugerujących niedoczynność tarczycy, np.:

    • Suchej skóry
    • Obrzęków w okolicy oczu i nóg
    • Spowolnionych odruchów
    • Zwolnionej akcji serca

    5. Badania laboratoryjne

    Niedoczynność tarczycy można zdiagnozować na podstawie różnych badań laboratoryjnych:

    Badanie poziomu TSH
    TSH, czyli hormon tyreotropowy jest oznaczany w celu określenia, jak stymulowana jest tarczyca przez przysadkę. Jeśli poziom TSH jest wysoki, może to oznaczać niedoczynność tarczycy.

    Badanie poziomu T4
    T4, czyli tyroksyna jest hormonem produkowanym przez tarczycę. Oznaczenie fT4, czyli tzw. wolnej tyoksyny oraz TSH pozwala określić, jak funkcjonuje tarczyca.
    Prawidłowy i nieprawidłowy zakres TSH – interpretacja wyników

    Przysadka jest gruczołem, który poprzez wydzielanie TSH przekazuje tarczycy informację, jaką ilość tyroksyny należy wyprodukować. Specjalne komórki w przysadce mają zdolność wykrywania, czy poziom T4 jest odpowiedni. Jeśli stężenie tyroksyny jest prawidłowe, przysadka wydziela TSH na stałym poziomie, jeśli tyroksyny jest za mało, przysadka wydziela więcej TSH. Analogicznie, jeśli poziom T4 jest wysoki, wydzielana jest mniejsza ilość TSH.

    Poziom TSH między 0.4 mU/L a 4.0 mU/L jest uznawany za zakres referencyjny i u osób z prawidłowo funkcjonującą tarczycą TSH utrzymuje się między tymi wartościami
    Jeśli stężenie TSH jest wyższe niż 4.0 mU/L, wykonywane jest badanie poziomu T4. Podwyższony poziom TSH przy obniżonym stężeniu T4 wskazuje na niedoczynność tarczycy.
    Jeżeli poziom TSH jest podwyższony, natomiast T4 jest w normie, lekarz może dodatkowo zlecić oznaczenie przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO). Jeżeli badanie wykaże obecność tych przeciwciał, może to oznacząc obecność autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, które jest czynnikiem ryzyka niedoczynności tarczycy. W tym przypadku lekarz prawdopodobnie zaleci wykonywanie badania TSH przynajmniej raz na rok.

    6. Metody leczenia

    Niedoczynność tarczycy zwykle łatwo poddaje się leczeniu. Najbardziej skuteczną i najprostszą metodą leczenia jest przyjmowanie tabletek zawierających lewotyroksynę, czyli syntetyczny analog tyroksyny. Lek należy przyjmować raz dziennie, najlepiej rano. Lek jest dostępny w wielu różnych dawkach, więc można łatwo dostosować dawkowanie do potrzeb pacjenta. Na początku leczenia dawka może być zmieniana, a poziom leku kontrolowany co miesiąc, by dobrać dawkę na odpowiednim poziomie. Później zwykle wystarcza kontrola raz na pół roku.

    Niektórzy pacjenci zauważają efekty leczenia po 1-2 tygodniach, ale pełna metaboliczna odpowiedź tarczycy na leczenie zwykle trwa 1-2 miesiące. Ważne jest odpowiednie korygowanie dawki, jeśli pacjent czuje się źle. Zbyt mała dawka może objawiać się zmęczeniem i innymi oznakami niedoczynności. Zbyt duża dawka leku może powodować nerwowość, kołatanie serca i bezsenność, typowe dla nadczynności tarczycy. Niektóre badania sugerują, że zbyt duża ilość hormonów tarczycy może powodować zwiększoną utratę wapnia z kości i tym samym zwiększać ryzyko osteoporozy. Dobranie odpowiedniej dawki hormonu tarczycy jest szczególnie ważne w przypadku osób z chorobami serca. Nawet minimalnie podwyższona dawka może zwiększyć ryzyko zawału serca.

    Po pierwszym miesiącu leczenia lekarz zaleca pomiar hormonów tarczycy we krwi, by ocenić, czy dawka leku jest prawidłowo dobrana. Zwykle pobierane są również dodatkowe próbki krwi, w celu sprawdzenia, czy pacjent wytwarza przeciwciała przeciwtarczycowe, które świadczą o autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy, które jest najczęstszą przyczyną niedoczynności.

    Leczenie niedoczynności tarczycy zwykle trwa do końca życia pacjenta. Z tego powodu istotne jest wybranie specjalisty, który jest kompetentny i godny zaufania.
    Syntetyczne analogi hormonu tarczycy mogą być bezpiecznie przyjmowane z większością innych leków. Pacjenci przyjmujący cholestyraminę i niektóre leki przeciwpadaczkowe powinni skonsultować się z lekarzem odnośnie możliwych interakcji z syntetycznymi hormonami tarczycy. Kobiety będące w ciąży mogą bezpiecznie przyjmować lewotyroksynę. Powinny jednak zgłosić się do lekarza, by dobrał odpowiednią dawkę leku, ponieważ zwykle w ciąży wzrasta zapotrzebowanie na hormony tarczycy.

    Jeśli chcesz umówić wizytę u lekarza, kliknij tutaj.

    Skomentuj →

Photostream