• Zespół Marfana (ang. Marfan syndrome)

    Zespół Marfana (ang. Marfan syndrome)

    Jest to choroba tkanki łącznej uwarunkowana genetycznie. Charakterystyczne dla tego zespołu są zaburzenia proporcji ciała. Choroba dotyczy wielu układów i narządów, między innymi: oka, kości i naczyń krwionośnych. Choroba występuje u 2 – 3 osób na 10 000 urodzonych.

    Opisał ją po raz pierwszy doktor Antoine Bernhard-Jean Marfan, pediatra z Paryża. Długo nazywana była arachnodaktylią. Przypuszcza się, że Abraham Lincoln cierpiał na tą chorobę, co nie przeszkodziło mu zostać znanym i szanowanym politykiem oraz prezydentem Stanów Zjednoczonych.

    Przyczyna choroby

    Przyczyną zespołu Marfana jest uwarunkowany genetycznie defekt fibroliny-1, glikoproteiny której wadliwa budowa prowadzi do uszkodzenia włókien sprężystych i nieprawidłowej syntezy kolagenu. Co za tym idzie, zaburzony jest prawidłowy rozwój tkanki łącznej organizmu. Uszkodzony gen nosi nazwę FBN1. Nieprawidłowa fibrolina-1 będąca produktem zmutowanego genu prawdopodobnie łączy się z TGFb (transformującym czynnikiem wzrostu), co wywołuje stan zapalny, który uszkadza tkankę łączną. Patogeneza ta nie jest jednak jeszcze do końca udowodniona.

    Choroba niestety dziedziczy się autosomalnie dominująco, co oznacza że wystąpienie choroby u dziecka osoby chorej jest bardzo duże i nie zależy ono od płci. Zmutowany gen dziedziczony jest u około trzech na cztery przypadki chorych. U reszty mutacja następuje samoczynnie. W przypadku samoczynnej mutacji, czynnikiem sprzyjającym może być zaawansowany wiek ojca, co sprzyja zaburzeniom w materiale genetycznym plemników.

    Objawy choroby

    Zespół Marfana może się objawiać z różnym nasileniem u każdego pacjenta. U niektórych przebiega łagodnie, u innych jest bardziej nasilony.

    zespol-marfana

    Już po urodzeniu, chore noworodki wykazują nieco większą długość ciała od swoich zdrowych rówieśników. Ostatecznie osoby cierpiące na zespół Marfana, cechują się wyższym wzrostem od przeciętnego człowieka. Średni wzrost mężczyzny z tą chorobą wynosi około 191 cm, natomiast kobiety 175 cm. Wyraźne są też dysproporcje w długości ramion, które są wyraźnie dłuższe, niż u osób zdrowych.

    Głowa także wykazuje cechy dysmorficzne. Jest wydłużona i węższa niż normalnie. Policzki mogą być słabo wykształcone, podobnie jak żuchwa, która może być cofnięta do tyłu. Zaglądając do jamy ustnej dostrzegamy, że jej sklepienie jest wysokie i wąskie. Zęby są bardzo blisko siebie, sprawiają wrażenie stłoczonych.

    Nieprawidłowości dotykają także narząd wzroku. Najczęściej rozwija się krótkowzroczność i astygmatyzm, ale także dalekowzroczność się zdarza, Stosunkowo często dochodzi do zwichnięć soczewki, jaskry i zaćmy. Dochodzi także do odwarstwienia siatkówki. Pacjenci ci często noszą okulary z bardzo grubymi szkłami. Bardzo duża krótkowzroczność utrudnia dzieciom edukację w szkole. Warto jednak zaznaczyć, że osoby te nie są w żaden sposób upośledzone intelektualnie.

    Najpoważniejsze zaburzenia dotyczą układu krążenia. U tych chorych pojawiają się wady zastawkowe, takie jak niedomykalność zastawki aorty, zastawki mitralnej, wypadanie płatka zastawki mitralnej, wypadanie płatka zastawki trójdzielnej, wapnienie pierścienia zastawki mitralnej, poszerzenie pnia płucnego, poszerzenie aorty, tętniak aorty wstępującej, w innych odcinkach aorty występuje rzadziej. Zdarzające się rozwarstwienie aorty jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu. Zespół Marfana sprzyja komorowym zaburzeniom rytmu. Tętniaki aorty niosą ze sobą najpoważniejsze ryzyko. Podczas wysiłku może dojść do jego pęknięcia i nagłej śmierci. Dlatego tak ważna jest częsta kontrola stanu układu krążenia.

    Klatka piersiowa może być asymetryczna, określana często jako szewska lub kurza. Zaburzenia tkanki łącznej mogą doprowadzać do rozedmy płuc. Zespół Marfana sprzyja rozwojowi samoistnej odmy opłucnowej i jest to stan zagrażający życiu. Wymaga interwencji lekarskiej. Chorzy wykazują też większą skłonność do występowania przepuklin brzucha i pachwin.

    Bardzo częstym przejawem choroby jest rozwijająca się skolioza. Często występuje w bardzo zaawansowanej postaci i wymaga korekcji operacyjnej. Stawy osoby chorej są nadmiernie ruchome, spowodowane jest to zbyt luźno ukształtowanym aparatem więzadłowym. W oczy rzuca się także arachnodaktylnia, czyli nadmiernie długie, pająkowate palce. Stopy chorych są wydłużone i wąskie, mają tendencję do płaskostopia.

    Na skórze widoczne są liczne rozstępy, masa mięśniowa jest wyraźnie mniejsza niż u zdrowego człowieka. Najczęściej także tkanka podskórna jest skąpa.

    Niektórzy chorzy mogą mieć zaburzenia mowy, co spowodowane jest wysokim podniebieniem i wąską żuchwą.

    Rozpoznanie choroby

    Diagnoza stawiana jest najczęściej na podstawie badania charakterystycznych objawów i zaburzeń układu naczyniowego, kostnego, oraz narządu wzroku. W rozpoznaniu ważny jest także wywiad rodzinny. Rozpoznanie zespołu Marfana opiera się na stwierdzeniu zaburzeń we wszystkich trzech wymienionych powyżej układach, w przypadku gdy nikt w rodzinie nie jest chory, lub w przynajmniej dwóch układach gdy ktoś w rodzinie cierpi na to schorzenie. Zdarza się, że ktoś w najbliższej rodzinie wykazuje cechy zespołu Marfana, ale ich nasilenie jest niewielkie i nie został do tej pory zdiagnozowany.

    Chorobę niekiedy udaje się zdiagnozować już u noworodka, na podstawie cech budowy ciała, a także u niemowlaka, na podstawie problemów ze wzrokiem. Niemowlak nie wodzi wtedy wzrokiem za poruszającymi się przedmiotami. Mogą pojawić się charakterystyczne szmery nad sercem.

    Dziecko rośnie szybciej od swoich rówieśników jednak ma problemy z szybkim bieganiem z powodu wiotkości mięśni. Czasem dziecko może mieć niebieskawe twardówki, ślinić się z powodu wiotkości mięśni. Stopniowo rozwija się też boczne skrzywienie kręgosłupa. Słabe mięśnie klatki piersiowej oraz skrzywienie kręgosłupa powodują, że dziecko może mieć problemy z oddychaniem i często zapadać na zapalenie płuc.

    Leczenie zespołu Marfana

    Cały czas trwają badania nad dokładnym ustaleniem, w jaki sposób mutacja genu dla fibroliny-1 powoduje zaburzenia tkanki łącznej. Zanim mechanizm powstawania choroby nie zostanie w pełni wyjaśniony trudno mówić o leczeniu przyczynowym lub zapobieganiu rozwojowi choroby, co musiałoby się odbywać już w okresie płodowy, gdyż choroba rozwija się u dziecka już w łonie matki.

    Na dzień dzisiejszy można jedynie napisać, iż naukowcy podejrzewają że stosowanie u chorych z zespołem Marfana leków z grupy sartanów (losartan) może hamować lub całkowicie zatrzymywać rozwój tętniaków aorty. Próby z tym lekiem już się rozpoczęły, jednak na wyniki trzeba jeszcze poczekać. Podejrzewa się, że sartany hamują niekorzystne działanie TGFb.

    Jest to bardzo poważna choroba i wiąże się z realnym zagrożeniem dla życia chorego. Dawniej średnia życia chorego wynosiła około 30 lat. Chorzy najczęściej umierali z powodu pęknięcia tętniaka aorty lub innych zaburzeń ze strony układu krążenia.

    Dzisiejsza medycyna jest w stanie zaoferować chorym znacznie więcej. Pacjenci pod warunkiem przestrzegania zaleceń lekarskich, regularnych kontroli mają szansę dożyć starości i cieszyć się życiem.

    Osoby z zespołem Marfana są częstymi pacjentami oddziałów kardiologicznych i kardiochirurgicznych. Stan układu krążenia musi być pod stałą kontrolą. Często już w dzieciństwie wymagają oni korekcji wady zastawkowej a czasem założenia protezy fragmentu aorty.

    W przypadku znacznego skrzywienia bocznego kręgosłupa, z pomocą przychodzą ortopedzi, korygując ją najczęściej operacyjnie.

    U tych pacjentów dokonuje się także wszczepiania sztucznych soczewek, aby poprawić wzrok.

    Kobiety ciężarne są szczególnie narażone na pęknięcie tętniaka aorty w trakcie porodu. Dlatego w czasie ciąży powinny mieć wykonywane kontrolne badania echokardiograficzne. Jeśli nie stwierdza się niebezpiecznego poszerzenia aorty, poród naturalny jest możliwy i bezpieczny.

    Autor: Artur Gwoździowski

    Skomentuj →

Photostream