• Antykoncepcja po stosunku

    Antykoncepcja po stosunku

    W USA zdarza się 2,7 mln niepożądanych ciąż każdego roku. Połowa z nich jest spowodowana nieudaną antykoncepcją, a także zbyt małą skutecznością naturalnych metod ograniczających płodność.Dotyczy to szczególnie stosunku przerywanego, używania prezerwatyw czy krążków dopochwowych. Skuteczność obniżają ponadto błędy ich użytkowników, czyli nieprawidłowe stosowanie prezerwatyw czy nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących zażywania pigułek hormonalnych. Zdarzają się również sytuacje nieoczekiwane, trudne do przewidzenia (pęknięcie lub zsunięcie się prezerwatywy, gwałty), podczas których sytuacja nie przygotowanej partnerki staje się dramatyczna.Około 50% wszystkich aborcji i niepożądanych ciąż można by uniknąć, gdyby kobieta miała dostęp do tzw. nagłej antykoncepcji, czyli środków, których można używać po stosunku seksualnym.Antykoncepcja awaryjna, antykoncepcja po stosunku, antykoncepcja postkoitalna, tabletki po stosunku,  to różne nazwy jednej formy zapobiegania ciąży, stosowanej już po stosunku.

    • Jeśli w czasie stosunku pękła lub zsunęła się prezerwatywa.
    • Jeśli zdarzył Ci się stosunek bez żadnego zabezpieczenia.
    • Jeśli pomyliłaś się w obliczeniach dni płodnych.
    • Jeśli padłaś ofiarą gwałtu.
    • Jeśli zastosowane zabezpieczenie w czasie stosunku wydaje Ci się niewystarczające.
    • Jeśli wiesz, że potrzebna Ci jest recepta na „tabletki po stosunku”.
    • Jeśli nie zadbałaś o receptę na pigułki antykoncepcyjne, a dziś musisz rozpocząć nowe opakowanie.

    Poranek po, czyli Preven

    Pierwszym środkiem zaakceptowanym przez FDA *1 w lipcu 1999 r., a dopuszczonym do sprzedaży w amerykańskich aptekach od września tego roku, jest Preven /w Polsce Escapelle/. Lek jest dostępny na receptę. Producent reklamuje go jako środek skuteczny przez 72 godziny po stosunku. Twierdzi, że na 100 stosujących go kobiet 98 uniknie ciąży. Określenie „poranek po” może okazać się mylące, ponieważ powinien być brany od 1 do 72 godzin po seksie, co oznacza, że najlepiej nie czekać z połknięciem pigułki do najbliższego poranka, gdyż jej skuteczność jest największa tuż po odbytym stosunku, a później stopniowo maleje (aż ośmiokrotnie!).

    Działanie Prevenu polega na tym, że zapobiega owulacji lub ją opóźnia. Prawdopodobnie utrudnia również zapłodnienie komórki jajowej (jeżeli jest ona już uwolniona z jajnika) albo może powodować zmiany w śluzówce macicy, które uniemożliwiają zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki. Producenci podkreślają, że Preven nie wywołuje poronienia.

    Przed użyciem tabletek zaleca się wykonanie testu ciążowego, aby kobieta mogła stwierdzić, czy nie zaszła w ciążę wcześniej. Jeżeli tak się już stało, tabletki nie będą skuteczne, ponieważ nie niszczą one rozwijającej się już ciąży..

    Skutki niepożądane są niewielkie: niekiedy nudności, czasem wymioty, które mogą trwać kilka godzin przez jeden lub dwa dni. Tabletki te nie przeciwdziałają infekcji HIV ani innym chorobom przenoszonym drogą płciową. Skutkiem ubocznym stosowania progestagenów w tabletkach po stosunku są również krwawienia międzymiesiączkowe lub wcześniejsze wywołanie miesiączki.

    W Polsce – Postinor/Escapelle/

    Środek ten zawiera bardzo dużą dawkę progestagenu (syntetycznego progesteronu). Dzięki temu opóźnia się proces jajeczkowania, jeśli ono jeszcze nie nastąpiło, i plemniki nie zdążą dotrzeć do jajeczka. Natychmiast zagęszcza śluz w szyjce macicy, co blokuje drogę plemnikom, a jeżeli do zapłodnienia komórki jajowej już doszło, utrudnia jej zagnieżdżenie się w macicy i rozwój ciąży. Ponieważ podczas cyklu miesiączkowego można zażyć nie więcej niż 4 pigułki, Postinor można stosować tylko sporadycznie.

    Warto przy tym wspomnieć, że tabletki te bywają zawodne, a poza tym nie można ich używać jako rutynowego środka zapobiegającego ciąży. Zaburzają bowiem gospodarkę hormonalną organizmu kobiety i rozregulowują jej cykl miesiączkowy ze względu na dużą jednorazową dawkę hormonu. Przeciwwskazania są niewielkie i takie same jak w typowej doustnej antykoncepcji (np. choroby pęcherzyka żółciowego i wątroby, a także przebyta żółtaczka).

    Wzmocniona dawka hormonów.

    Lekarze radzą, że w nagłych przypadkach można wykorzystać dotychczasowe antykoncepcyjne doustne pigułki hormonalne (w Polsce – np. Gravistat, Ovidon, Microgynon, Rigevidon, Marvelon, Mercilon, Cilest, Diane 35, Femoden, Minisiston, Triguilar, Triregol; na Zachodzie – np. Alesse, Trivora, Levora, Triphasil) i użyć ich zwiększonej dawki, która spełni rolę antykoncepcji awaryjnej.

    Zawierają one związki o działaniu zbliżonym do naturalnych hormonów. Dzięki temu wpływają na fizjologię kobiety, a więc hamują uwalnianie się komórki jajowej, powodują zmiany w błonie śluzowej macicy, uniemożliwiając zagnieżdżenie się zarodka, zmieniają konsystencję śluzu, utrudniając plemnikom zapłodnienie.

    Są różne rodzaje tych tabletek. Doustne środki dwuskładnikowe zawierają dwa rodzaje hormonów: estrogen i progestagen. Zazwyczaj zażywa się je przez 21 dni, a potem następuje 7-dniowa przerwa, w której pojawia się okres. Czasami niektóre opakowania zawierają 28 tabletek i wówczas 7 pigułek z ostatnich dni cyklu nie zawiera żadnych hormonów. W aptekach znajdują się trzy rodzaje dwuskładnikowych tabletek:

    • jednofazowe (wszystkie mają ten sam kolor i zawierają taką samą ilość progestagenu i estrogenu),
    • dwufazowe (o dwóch różnych kolorach, mają różne dawki hormonów zależnie od dnia cyklu; zazwyczaj już nie stosowane);
    • trójfazowe (mają trzy kolory, ponieważ są trzy rodzaje tabletek dostosowanych do dni cyklu).Różne kolory ułatwiają przyjmowanie ich w odpowiedniej kolejności. Można je również wykorzystać w antykoncepcji awaryjnej i w ciągu 72 godzin po stosunku wziąć zwiększoną liczbę tabletek z pierwszych dwóch dni cyklu. Ile z tych pigułek trzeba zażyć i które, zależy to od rodzaju środka oraz decyzji lekarza. Po 12 godzinach bierze się powtórną, także większą niż zazwyczaj, dawkę tabletek.

    Natomiast w jednoskładnikowych środkach (zwanych minipigułkami; rzadko stosowanych) jest tylko jeden hormon, czyli progestagen. W normalnej antykoncepcji bierze się je przez cały cykl miesiączkowy, bez żadnej przerwy. I te również można zażyć w sytuacji awaryjnej, stosując dwie zwiększone dawki: jedną w ciągu 72 godzin, a drugą w odstępie 12 godzin. O szczegółach poinformuje nas lekarz, gdyż również zależy to od rodzaju pigułek. Należy tylko pamiętać o tym, żeby nie brać ostatnich siedmiu tabletek, gdyż nie zawierają żadnych hormonów.

    Niekiedy pigułki z drugiej dawki można wziąć dopochwowo, a środek zostanie wchłonięty przez tkankę. W każdej z tych metod trzeba przestrzegać zaleceń lekarza, który powinien ustalić z pacjentką sposób postępowania. Przeciwwskazaniami są zatory tętnic lub żył, choroby zastawek, zawał serca, nowotwory, poważne schorzenia wątroby.

    Nie później niż w 72 godziny po stosunku zażywa się 4 tabletki klasycznego preparatu antykoncepcyjnego, popijając je mlekiem lub wodą. Należy zażyć tabletki możliwie jak najszybciej po stosunku, ale o takiej porze, by można było przyjąć drugą identyczną dawkę po 12 godzinach. Dobrze jest zażywać te pigułki po jedzeniu – dzięki temu zmniejszy się ewentualne nudności. Nawet jeżeli pojawią się wymioty po pierwszej dawce, należy zażyć po 12 godzinach drugą porcję. Jeżeli wymioty pojawią się ponad 2 godziny od chwili zażycia tabletek, nie ma czym się przejmować: lek został już strawiony i wchłonięty.

    Wkładka wewnątrzmaciczna, czyli IUD

    Zupełnie inna forma antykoncepcji awaryjnej to założenie wkładki wewnątrzmacicznej (spirali), czyli przyrządu znanego pod nazwą IUD (intra – uterine device), którą zazwyczaj wprowadza się jako jedną z mechanicznych metod rutynowej antykoncepcji przed stosunkami (The Copper T, Omega, Multiload Cu 250, Multiload Cu 375, Gyne T 380). Jednak w sytuacjach nagłych można ją założyć po nie zabezpieczonym seksie, dzięki czemu spełni ona swoje zadanie nawet do 5 dni po współżyciu.

    Ma ona najczęściej kształt litery T (czasami wygląda jak S lub jeszcze inaczej) i umieszcza się ją w macicy. Może być zrobiona z plastiku, ze stali, a niektóre spirale zawierają miedziany zbiorniczek lub hormony. Współczesne wkładki wykonuje się z tworzyw sztucznych. Najczęściej mają nawinięty srebrny lub miedziany drucik, w innych znajdują się implanty hormonalne. Powodują one takie zmiany w błonie śluzowej macicy, które uniemożliwiają zagnieżdżenie się zarodka. Hamują ruchy jajowodów oraz zmieniają konsystencję śluzu, utrudniając aktywność plemników (jony miedzi lub srebra unieczynniają same plemniki).

    Skuteczność wkładki zakładanej po stosunku jest duża i wyższa niż 90%. Dodatkowe znaczenie ma to, że jest to metoda długoterminowa, gdyż spirala pozostawiona w macicy chroni przed ciążą przez około 3-5 lat. Można ją także wyjąć po następnym okresie. Zabieg musi wykonać ginekolog, gdyż wkładanie i wyjmowanie tej wkładki wymaga ostrożności. Mimo to metoda ta jest o wiele mniej ryzykowna niż przerwanie ciąży. Używa się jej tylko wtedy, gdy kobieta jest pewna, że nie zaszła w ciążę podczas wcześniejszego stosunku. Nie zaleca się jej raczej tym, u których występuje wysokie ryzyko infekcji, czyli tych, które zostały zgwałcone, miały wielu partnerów, czy też są zagrożone infekcją z innych powodów.

    Powrót kameleona, czyli Mifegyne i RU 486

    Najwięcej kontrowersji budzi ciągle francuska pigułka aborcyjna Mifegyne.

    Była ona wcześniej znana jako pigułka RU 486 (mifepristone), wokół której przez wiele lat trwa dyskusja i protesty, gdyż jej działanie polega na wywoływaniu aborcji. RU to skrót od Roussel Uclaf, nazwy producenta tego środka, który jest syntetycznym lekiem z grupy sterydów o właściwościach przeciwhormonalnych. Zawiera antyprogesteron mający działanie przeciwne do progesteronu, hormonu wydzielanego przez całą ciążę. Jego rola jest jednak najważniejsza w pierwszym trymestrze ciąży, gdyż zapobiega skurczom macicy (mimo że jest go początkowo niewiele, bo wytwarza go jedynie ciałko żółte ciążowe). Przez następne 16 tygodni jest już produkowany w ogromnych ilościach w łożysku i zazwyczaj problem skurczów wywołanych niedoborem progesteronu znika. RU zawiera prostaglandyny, czyli PGE alfa, których działanie jest dość złożone. Polega na wywoływaniu skurczów w mięśniówce gładkiej, w tym również w mięśniu macicy, co wywołuje poronienie.

    Niekiedy antyprogesteron łączono z innymi substancjami chemicznymi, takimi jak sulproston, które zwiększały skuteczność.

    Nawet gdy poronienie nie nastąpiło i dziecko przeżyło, mogło urodzić się z deformacjami. Bernard N. Nathanson stwierdził, że zaakceptowanie RU 486 oznacza powrót do barbarzyństwa, gdyż nie tylko doprowadza do zniszczenia zdrowia kobiety i dziecka, a również stanowi największe zagrożenie dla rodziny.

    Pigułka ta ma wielu przeciwników w wielu krajach, nawet tych, w których oficjalnie ją zaakceptowano (podobnie jak aborcja).

    ***

    Antykoncepcja awaryjna jest jeszcze w Polsce i na świecie zbyt mało upowszechniona, mimo że wiele kobiet w obliczu nagłego i nieoczekiwanego ryzyka nie chcianej ciąży często przeżywa dramat. Oczywiście, lepiej jest regularnie i świadomie stosować środki antykoncepcyjne przed współżyciem i zawczasu zapobiegać ciąży. Ale jakże często kobieta staje się ofiarą agresji seksualnej, przypadku, pomyłki czy też własnej bezmyślności. Takie okoliczności mogą jej zniszczyć życie, być przyczyną załamania, depresji, nieprzemyślanego zachowania czy przestępczych czynów. W tej trudnej chwili świadomość, że istnieje wyjście z tej – wydawałoby się do tej pory – beznadziejnej sytuacji, jest bardzo ważna. Daje możliwość wyboru. I od kobiety zależy, czy z niej skorzysta. Nie musimy chyba dodawać, że hormonalna antykoncepcja po stosunku nie należy do zwykłych metod. Nie wolno korzystać z niej częściej niż raz na miesiąc. Wyjątkiem są wspomniane preparaty progestagenowe.  Bezpieczna maksymalna dawka tych preparatów to 4 tabletki w ciągu cyklu.

    Co zrobić po:

    • sięgnąć po doustną hormonalną awaryjną pigułkę typu „po poranku” („dzień po”), np. Preven lub plan B – w ciągu 72 godzin po seksie (w Polsce jeszcze niedostępna)
    • zastosować awaryjny doustny środek hormonalny Postinor – w ciągu 1 – 72 godz.; im szybciej, tym skuteczność jest większa (w Polsce stosowany)
    • wziąć zwiększoną dawkę regularnie stosowanego doustnego środka antykoncepcyjnego (można tę metodę zastosować w Polsce)
    • poprosić lekarza o jak najszybsze założenie spirali wewnątrzmacicznej
    • Uwaga: Pigułka aborcyjna Mifegyne (czyli RU 486) to środek w Polsce nielegalny i zabroniony.

    Niepożądane objawy:

    • nudności, wymioty
    • bóle mięśniowe
    • bóle głowy
    • bóle w dole brzucha
    • problemy ze wzrokiem
    • późniejsze rozpoczęcie miesiączki
    • zaburzenia miesiączkowania
    • w następnym cyklu ciąże mnogie
    • drętwienie mięśni, zmęczenie
    • wrażliwość piersi

    Nie ma podstaw do twierdzenia, że pigułki te mogą uszkodzić płód. Ale nie używaj ich, jeśli jesteś w ciąży.

    Przeciwwskazania do antykoncepcji po stosunku są tożsame z przeciwwskazaniami bezwzględnymi do stosowania pigułki dwuskładnikowej:

    • zakrzepica naczyń, stany zapalne żył,
    • choroba zakrzepowo-zatorowa lub niedokrwienie mózgu,
    • choroba niedokrwienna serca,
    • podejrzenie nowotworów estrogenozależnych lub ich rozpoznanie,
    • niewydolność wątroby,
    • niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych

    Jeżeli chorujesz lub chorowałaś na wymienione wyżej przypadłości, nie powinnaś korzystać z tabletek dwuskładnikowych. Zastanów się nad inną metodą antykoncepcji.

    *1 – FDA – Agencja ds. Żywności i Leków FDA (ang. Food and Drug Administration, w skrócie FDA) – amerykańska agencja rządowa, która wchodzi w skład departamentu zdrowia i usług społecznych i jest odpowiedzialna za kontrolę żywności (dla ludzi i zwierząt), suplementów diety, leków (dla ludzi i weterynaryjnych), kosmetyków, urządzeń medycznych i urządzeń emitujących promieniowanie (w tym także te niemedyczne), materiałów biologicznych i produktów krwiopochodnych w USA.
    FDA jest znana z rygorystycznych przepisów dotyczących wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu leków. Przepisy te wymuszają na producentach stosowanie się do procedur i szerokie informowanie pacjentów o zagrożeniach związanych ze stosowaniem leków.
    Pozytywna opinia wydana przez FDA dla danego produktu spożywczego lub leku jest uznawana także poza USA za wyznacznik jakości i potwierdzenie niestwierdzenia negatywnego wpływu na zdrowie.

     

    Skomentuj →

Skomentuj artykuł

Musisz być zalogowany żeby móc komentować.

Photostream