• Antykoncepcja – metody, skuteczność

    Antykoncepcja (anti conceptio – przeciw poczęciu) – pierwotnie wszelkie działania zapobiegające zapłodnieniu, obecnie także środki przeciwdziałające trwałemu zagnieżdżeniu się zarodka we wnętrzu macicy. Stosowanie antykoncepcji jest podstawą świadomego macierzyństwa i ma na celu zapobiec niechcianej ciąży z powodów:

    • wiekowych – zbyt młody lub zbyt późny wiek matki
    • ekonomicznych – brak środków do utrzymania zadowalającego statusu materialnego rodziny
    • zdrowotnych – ciąża może pogorszyć stan zdrowia kobiety
    • genetycznych – istnieje zbyt wielkie prawdopodobieństwo, że dziecko będzie obciążone nieuleczalną wadą genetyczną
    • gwałtu.

    Żadna z dotychczas stosowanych metod nie jest w 100% pewna ani też w każdej sytuacji możliwa do zastosowania, nie mniej każda osoba zainteresowana stosowaniem antykoncepcji może znaleźć środek i metodę optymalną w swojej sytuacji. Jednym z ważniejszych parametrów każdej metody antykoncepcji jest jej skuteczność określana wskaźnikiem Pearla. Im wskaźnik Pearla ma mniejszą wartość tym antykoncepcja jest skuteczniejsza.

    Antykoncepcja a religia

    Antykoncepcja jest tematem kontrowersyjnym, głównie z tego względu, że poszczególne metody są różnie oceniane a co za tym idzie, użycie ich przez wyznawców danej religii jest dopuszczalne lub moralnie naganne. Świadkowie Jehowy nie mogą stosować jedynie środków antykoncepcyjnych o charakterze poronnym natomiast Kościół katolicki i Islam dopuszczają wyłącznie metody naturalne, odrzucając wszelkie inne jako sprzeczne z Biblijną/Koraniczną koncepcją osoby i płciowości ludzkiej. Kościół katolicki zaakceptował metody naturalne na II Soborze Watykańskim (1962-1968). Jan Paweł II pisał, że antykoncepcja sztuczna jest sprzeczna z pełną prawdą aktu płciowego jako właściwego wyrazu miłości małżeńskiej.

    Głównie ze względów religijnych metody antykoncepcji dzieli się na metody sztuczne i metody naturalne.

    Metody naturalne

    Istnieje kilka odmian metod naturalnych. Mają różne nazwy lecz wszystkie one sprowadzają się do ustalenia ścisłego lub prawdopodobnego terminu owulacji i powstrzymywania się od współżycia płciowego w tak zwanym okresie płodnym. W cyklu menstruacyjnym występują dwa okresy bezpłodne, pierwszy przed owulacją i drugi, 3-4 dni po niej. Metody wyłączające z abstynencji tylko ten drugi okres mają większą skuteczność, dochodzącą nawet do 0,2. Większą skuteczność mają też metody ustalające moment owulacji na podstawie kilku objawów. Wskaźnik Pearla dla najmniej skutecznych metod, jednoobjawowych dochodzi do 20. Dodatni wpływ na skuteczność metod naturalnych ma sumienność i regularność prowadzonych obserwacji, ścisłe przestrzeganie okresów abstynencji, regularny tryb życia i funkcjonowanie w stałym związku.

    Metody jednoobjawowe

    • metoda termiczna
    • metoda Billingsów
    • Kalendarzyk małżeński zwany też metodą Ogino i Knaussa, od lat 70. XX w., ze względu na małą użyteczność, ma raczej znaczenie historyczne. Na podstawie obserwacji kilku cykli menstruacyjnych ustalano najkrótszy i najdłuższy. Od długości najkrótszego cyklu odejmowano liczbę 18 i uzyskiwano długość pierwszego okresu bezpłodnego (ostatni dzień od miesiączki). Od najdłuższego cyklu odejmowano liczbę 10 (kolejna miesiączka pojawia się 14 dni od owulacji a okres płodny trwa 4 dni) i uzyskiwano pierwszy dzień drugiego okresu bezpłodnego (trwał do nowej miesiączki. Przy dużej różnicy między najkrótszym i najdłuższym cyklem drugi okres bezpłodny mógł się skrócić nawet do zera. Dzięki dokładnemu ustaleniu dnia owulacji np. metodą termiczną drugi okres może trwać ok. 10 dni. Przykład ten pokazuje ewidentną wyższość metod wieloobjawowych.

    Metody wieloobjawowe

    • metody objawowo-termiczne
    • metoda podwójnego sprawdzenia tzw. angielska

    Dużym ułatwieniem w diagnostyce mogą być tzw. komputery cyklu. To elektroniczne urządzenia diagnostyczne określające dni płodne i niepłodne w oparciu o symptomy termiczne poszczególnych faz cyklu. Komputery cyklu wykorzystują statystyczne algorytmy rozpoznawania oparte na przebiegu ponad miliona cykli menstruacyjnych kobiet z całego świata. Skuteczność wskazań tych urządzeń wyrażona współczynnikiem Pearla wynosi 0,7. Sposoby naturalne w niektórych przypadkach bezpłodności (np. oligospermii), mogą być również stosowane jako sprzyjające zajściu w ciążę (zapłodnieniu). W takich wypadkach kontakty płciowe podejmuje się właśnie w okresie owulacji.

    Karmienie piersią

    Karmienie piersią niekiedy jest także zaliczane do metod przeciwdziałających zapłodnieniu. Wprawdzie rzeczywiście po porodzie występuje okresowa bezpłodność, dłużej utrzymująca się przy intensywnym karmieniu piersią, jednak długość tego okresu jest nieprzewidywalna a co gorsza nowy cykl zaczyna się owulacją, nie zaś krwawieniem miesiączkowym.

    Metody sztuczne

    Metody sztuczne, ze względu na to, że od partnerów nie wymagają przestrzegania żadnych okresów abstynencji seksualnej, są uznawane przez WHO za metody antykoncepcyjne sensu stricto. Ich przeznaczenie, działanie, budowa są bardzo zróżnicowane. Zasadniczo dzieli się je na metody mechaniczne, hormonalne, wkładki domaciczne, metody chirurgiczne oraz inne. Różne metody mają też różną skuteczność co przedstawia tabela poniżej.

    Skuteczność metod według wskaźnika Pearla

    Metody mechaniczne

    Metody mechaniczne polegają na mechanicznym blokowaniu, za pomocą izolujących błon gumowych, możliwości wniknięcia spermy do macicy i niedopuszczeniu do zapłodnienia. Do metod tych zalicza się prezerwatywę, kapturek dopochwowy oraz błonę dopochwową (diafragma). Wadą metod mechanicznych jest konieczność „zainstalowania” ich bezpośrednio przed, albo nawet w trakcie stosunku. Ich zaletą jest natomiast możliwość natychmiastowego użycia bez wstępnych skomplikowanych zabiegów, brak wymogu lekarskiej konsultacji oraz zmniejszenie ryzyka zakażenia niektórymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. W celu uzyskania lepszej skuteczności zaleca się łączne stosowanie metod mechanicznych z chemicznymi. Prezerwatywy są zwykle już fabrycznie pokrywane środkiem plemnikobójczym. W przypadku kapturka i diafragmy środki plemnikobójcze należy zakupić osobno.

    Metody chemiczne

    Metody chemiczne polegają na stosowaniu preparatów, które unieszkodliwiają plemniki pozbawiając je możliwości ruchu. Środki te stosuje się tuż (do 10-15 minut) przed stosunkiem, wprowadzając je do pochwy bezpośrednio w postaci globulek lub w postaci żelu, pianki, maści wraz z mechanicznymi środkami antykoncepcyjnymi. Już od starożytności jako nośnika płynnych środków chemicznych (np. roztworu octu) używano gąbek. Metody chemiczne nie zapobiegają zakażeniom chorobami roznoszonymi drogą płciową i stwarzają ryzyko uczuleń. Zobacz też: spermicydy

    Antykoncepcja hormonalna

    Metody hormonalne polegają na stosowaniu środków hormonalnych, które blokują wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za dojrzewanie komórek jajowych i owulację a także powodując zmiany w śluzie szyjkowym i błonie śluzowej macicy oraz jajowodów. Trwają intensywne prace nad stworzeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych dla mężczyzn. Problem jest złożony, gdyż istnieje niebezpieczeństwo wywołania feminizacji a oprócz zahamowania samej produkcji plemników należy także unieczynnić plemniki już wyprodukowane. Metody hormonalne przeznaczone dla kobiet są bardzo skuteczne natomiast niebezpieczeństwo wywołania skutków ubocznych, spowodowanych ingerencją w system hormonalny kobiety, zwłaszcza przez pigułki jest minimalne. Warunkiem skuteczności jest ich systematyczne połykanie (zgodnie z instrukcją) w celu utrzymania potrzebnej koncentracji hormonów. Inną metodą są zastrzyki syntetycznych odpowiedników progesteronu (depo), które należy powtarzać co trzy miesiące. Intensywnie rozwijają się też metody polegające na wszczepianiu implantów z hormonem lub przyklejaniu na skórę plastrów, wydzielających do wnętrza organizmu odpowiednie dawki środka. Skuteczność ww. metod zależy ściśle od systematyczności w stosowaniu. Wymienione metody mogą być nieskuteczne w związku z niektórymi chorobami i zażywaniem specyficznych leków. Mogą wywoływać u kobiet stany zapalne pochwy i wzrost ryzyka zachorowania na niektóre choroby. Jednocześnie przynoszą też skutki pozytywne – zmniejszają prawdopodobieństwo zachorowania na raka jajnika i raka macicy.

    Metody zapobiegające zagnieżdżeniu zarodka

    • Wkładka domaciczna
    • Antykoncepcja postkoitalna

    Metody chirurgiczne

    Sterylizacja w celach antykoncepcyjnych polega u kobiety na przecięciu/podwiązaniu jajowodów, a u mężczyzn na podwiązaniu lub przecięciu nasieniowodów. Sterylizacja jest jedną z najskuteczniejszych metod antykoncepcyjnych, jednak i ona nie zapewnia 100% skuteczności, zanotowano bowiem przypadki samoistnego udrożnienia podwiązanych przewodów. W przypadku mężczyzn staje się skuteczna dopiero po kilku tygodniach od zabiegu. Wskaźnik Perla wynosi dla kobiet 0,5, dla mężczyzn 0,1. Wadą jest też niska odwracalność metody – powrót do płodności następuje jedynie w około 70% przypadków. W Polsce metoda ta jest zabroniona prawnie (art. 156. Kodeksu karnego). Dopuszczalna jest jedynie w przypadkach, gdy ciąża może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia kobiety.

    Inne metody antykoncepcji

    • stosunek przerywany
    • płukanie pochwy bezpośrednio po odbytym stosunku

    Obie metody są bardzo zawodne a przez to niewarte stosowania. Wskaźnik Pearla dla zabiegu płukania pochwy oceniany jest na około 50 a dla stosunku przerywanego na 20 do 40.

     

    Skomentuj →

Skomentuj artykuł

Cancel reply

Photostream