• Cholesterol – funkcje, zły, dobry cholesterol

    Cholesterol w ścisłym znaczeniu to organiczny związek chemiczny, lipid z grupy steroidów. Jego pochodne występują w błonie każdej komórki zwierzęcej, działając na nią stabilizująco i decydując o wielu jej własnościach. Jest także prekursorem licznych ważnych steroidów takich jak kwasy żółciowe czy hormony steroidowe.

    Potocznie „cholesterolem” nazywa się obecne w osoczu krwi pokrewne substancje lipidowe – lipoproteiny, w skład których między innymi wchodzi też cholesterol.

    Stanowi on substrat do syntezy wielu ważnych biologicznie czynnych steroidowych cząsteczek:

    • hormony płciowe
    • kortykosterydy
    • witamina D3 i jej metabolity
    • kwasy żółciowe

    W organizmie człowieka cholesterol występuje w tkankach i w osoczu krwi w postaci wolnej oraz w postaci zestryfikowanej długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi. Ogólna ilość cholesterolu w organizmie przeciętnego człowieka jest oceniana na 100-150 g.

    Przestarzała nazwa cholesterolu to cholesteryna.

    Biosynteza i znaczenie biologiczne

    Pula cholesterolu organizmu człowieka pochodzi ze źródeł pokarmowych (egzogennych), w zależności od diety 300-500 mg dziennie oraz z biosyntezy (cholesterol endogenny) 700-900 mg dziennie. Produkcja zachodzi we wszystkich komórkach jądrzastych, lecz głównie w wątrobie (60-70%), jelitach (15%) oraz w skórze (5%).

    Wolny cholesterol jest syntezowany w cyklu zwanym HMG-CoA reduktazą, po czym jest on natychmiast wiązany z kwasami tłuszczowymi lub proteinami. Do zastosowań przemysłowych jest on pozyskiwany ze źródeł naturalnych, gdyż koszt jego syntezy jest za wysoki.

    Cholesterol odgrywa kluczową rolę w wielu procesach biochemicznych, m.in: syntezie witaminy D3oraz hormonów o budowie sterydowej takich jak kortyzon, progesteron, estrogen i testosteron. Jego obecność w błonach komórek nerwowych mózgu ma duże znaczenie dla funkcjonowania synaps.Istnieją też doniesienia, że odgrywa on dużą rolę w działaniu systemu immunologicznego (odpornościowego).

    Struktura cholesterolu
    struktura cholesterolu

    Cholesterol a choroby układu krążenia

    Potocznie „cholesterolem” nazywa się pokrewne substancje lipidowe występujące w osoczu krwi – lipoproteiny, w skład których, między innymi wchodzą grupy cholesterolowe. Tzw. zły (niskiej gęstości – LDL) i dobry (wysokiej gęstości – HDL) cholesterol to w rzeczywistości lipoproteiny – czyli dość złożone polipeptydy zawierające cholesterol wolny i zestryfikowany. Są one formą transportową cholesterolu.

    Udowodniono, że zaburzenia gospodarki lipidowej, którego miarą jest wzrost stężenia cholesterolu w surowicy krwi, jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego takich jak choroba wieńcowa i zawał serca, udar mózgu i miażdżyca zarostowa kończyn dolnych.

    Trójwymiarowy model cholesterolu
    Trójwymiarowy model cholesterolu

    Normy zawartości we krwi

    Na podstawie badań epidemiologicznych ustalono, że podwyższony poziom cholesterolu w surowicy krwi, czyli hypercholesterolemia, jest jednym z podstawowych czynników ryzyka wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

    Oznaczanie stężenia cholesterolu z podziałem na frakcje pozwala w lepszy sposób ocenić negatywny wpływ hypercholesterolemii na zdrowie. Należy zaznaczyć, że hypercholesterolemia jest tylko jednym z czynników ryzyka i jego znaczenie należy oceniać w powiązaniu z innymi czynnikami ryzyka.

    Ustalono, że stężenie frakcji lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) we krwi koreluje dodatnio z ryzykiem wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, natomiast dużej gęstości (HDL) ujemnie. Z tego względu przyjęło się nazywanie lioproteiny niskiej gęstości – „złym” cholesterolem, a lipoproteiny dużej gęstości – „dobrym” cholesterolem.

    Związek między podwyższonym stężeniem cholesterolu a ryzykiem choroby niedokrwiennej serca ma charakter ciągły i półlogarytmiczny.

    Do oceny ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego wykonuje się badanie nazywane lipidogramem, które obejmuje:

    • stężenie cholesterolu całkowitego
    • stężenie cholesterolu HDL
    • stężenie cholesterolu LDL
    • stężenie trójglicerydów

    Wyliczany jest także stosunek stężenia cholesterolu całkowitego do stężenia HDL cholesterolu.

    Normy dla stężenia cholesterolu całkowitego we krwi są następujące:

    • Norma: < 200 mg/dl (< 5,2 mmol/l)
    • Poziom podwyższony: 200-250 mg/dl (5,1-6,5 mmol/l)
    • Poziom znacznie podwyższony: > 250 mg/dl (>6,5 mmol/l)

    Normy dla stężenia „dobrego” i „złego” cholesterolu są następujące:

    • HDL („dobry” cholesterol) – wyższe wartości stanowią lepszy wynik
      • Norma u mężczyzn 35-70 mg/dl (0,9-1,8 mmol/l)
      • Norma u kobiet 40-80 mg/dl (1,0-2,1 mmol/l)
    • LDL („zły” cholesterol) – niższe wartości stanowią lepszy wynik
      • Norma: < 135 mg/dl (< 3,5 mmol/l)
      • Poziom podwyższony: 135-155 mg/dl (3,5-4,0 mmol/l)
      • Poziom znacznie podwyższony: > 155 mg/dl (> 4,0 mmol/l)

    Ciekłokrystaliczne pochodne cholesterolu

    Lipid cholesterylowy – obecny w błonach komórkowych i posiadający własności ciekłokrystaliczne

    Lipid cholesterylowy - obecny w błonach komórkowych i posiadający własności ciekłokrystaliczne

    Niektóre pochodne cholesterolu, zwłaszcza lipidy cholesterolowe, wykazują własności ciekłokrystaliczne, generują fazę nematyczną skręconą (N*), nazywaną też czasem fazą cholesterolową. Pochodne te są stosunkowo tanie w produkcji i dlatego występują w mieszankach stosowanych w wyświetlaczach ciekłokrystalicznych, oraz barwnikach zdolnych do zmiany barwy pod wpływem zmian temperatury.

     

     

    Skomentuj →

Photostream