• Gorączka – mechanizm, rodzaje

    Gorączką nazywamy stan patofizjologiczny towarzyszący chorobie polegający na zwiększeniu ciepłoty ciała powyżej normy. Pierwotne znaczenie tego objawu to obronna odpowiedź organizmu na atak wirusów, bakterii, grzybów, obecność ciał obcych, alergenów, martwych fragmentów tkanek i chemicznych pirogenów.

    U człowieka mówimy o stanie podgorączkowym jeżeli temperatura ciała wynosi powyżej 37°C, zaś o gorączce jeśli przekroczy 38°C. Po intensywnym wysiłku fizycznym temperatura zdrowej osoby może wzrosnąć o 0,5 stopnia.

    Zwykle pomiaru temperatury dokonuje się za pomocą termometru w trzech miejscach:

    • pod pachą (prawidłowa temperatura 36,6°C) – najmniej dokładny pomiar z medycznego punktu widzenia;
    • w jamie ustnej (prawidłowa temperatura 36,9°C);
    • w odbycie (metoda rektalna, dla niemowląt) (prawidłowa temperatura 37,1°C) – najdokładniejszy pomiar z medycznego punktu widzenia.

    Mechanizm powstawania gorączki

    Proces powstawania gorączki zapoczątkowuje pojawienie się w organizmie pirogenów pochodzenia zewnętrznego, są to substancje białkowe, stanowiące produkt metabolizmu bakterii i wzrostu wirusów. Komórki fagocytujące, w kontakcie z nimi, rozpoczynają produkcję tzw. pirogenów endogennych, które wraz z krwią dostają się do podwzgórza, pobudzając je do produkcji neuromediatorów zapalenia, w tym głównie prostaglandyn. Po dotarciu do ośrodka regulacji temperatury, w mózgu, powodują one zmianę punktu nastawczego (tzw. therm set point) na wyższy, co skutkuje zwiększeniem temperatury organizmu. Po zmianie punktu nastawczego organizm zaczyna intensywnie produkować ciepło (poprzez termogenezę mięśniową oraz bezdrżeniową) oraz zapobiega jego utracie. Trwa to do momentu osiągnięcia temperatury nowego punktu nastawczego.

    Niezakaźne przyczyny gorączki:

    • ciąża
    • wysiłek fizyczny
    • trawienie
    • owulacja
    • nadcieplność wegetatywna

    Podziały gorączek

    Podział gorączek w zależności od wysokości temperatury

    • 37,5-38,0°C (niektórzy podają do 38,2°C) – stan podgorączkowy (status subfebrilis)
    • 38,0-38,5°C – gorączka nieznaczna
    • 38,5-39,5°C – gorączka umiarkowana
    • 39,5-40,5°C – gorączka znaczna
    • 40,5-41,0°C – gorączka wysoka
    • >41°C – gorączka nadmierna

    Tory gorączkowe

    • gorączka ciągła (febris continua),
    • gorączka zwalniająca (febris remittens),
      • gorączka trawiąca (febris hectica),
    • gorączka przerywana (febris intermittens)
    • gorączka powrotna (febris recurrens), np. w brucelozie,
    • gorączka przelotna (febris ephemerea) – trwająca do 1 dnia,
    • gorączka nieregularna (febris irregularis) – brak charakterystycznego toru.


    Fizjologiczny sens gorączki

    Ponieważ koszt metaboliczny gorączki jest wysoki, może wydawać się dziwne, że chory organizm (który zazwyczaj pożywia się gorzej) ma wyższą temperaturę. Okazuje się, że przy wyższej temperaturze mechanizmy obronne (takie jak wytwarzanie przeciwciał) czy proliferacja limfocytów ulegają znacznemu wzrostowi (około 10% na jeden stopień). Równocześnie zmniejsza się dostęp żelaza i innych związków dla patogenów co utrudnia im rozmnażanie. Wykazano doświadczalnie, że zwierzęta którym uniemożliwiono podwyższenie temperatury na czas infekcji (poprzez podawanie leków obniżających temperaturę) miały niższą przeżywalność niż zwierzęta bez podawanych leków. Według pewnej doktryny lekarze nie powinni starać się walczyć z gorączką za wszelką cenę traktując ją jako naturalny mechanizm ochronny. Gorączka jest bardzo starym ewolucyjnie mechanizmem obronnym i występuje u większości organizmów.


    Szkodliwość gorączki

    Termometr pokazujący temperaturę 38,7 stopniaGorączka powyżej 39°C męczy i osłabia organizm. Wyraźnie przyspiesza akcję serca. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest jednak mózg. Utrzymująca się gorączka powyżej 41,5 C grozi uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych. Organizm jednak zazwyczaj potrafi „kontrolować” gorączkę i bardzo rzadko przekracza ona niebezpieczny dla zdrowia próg. Pomimo to powinna być bezwzględnie obniżana u dzieci (ze względu na niesprawność układu termoregulacyjnego), kobiet w ciąży (ochrona płodu), u osób z niewydolnym układem krążenia (wysoka temp. obciąża układ krążenia) oraz u pacjentów po operacji (ze względu na wyczerpanie organizmu).

    Kontrowersje wokół użyteczności gorączki

    Istnieją argumenty za oraz przeciwko pozytywnemu wpływowi gorączki na człowieka podczas choroby i ta kwestia nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Argumenty za pozytywnym wpływem na organizm zostały opisane powyżej. Przeciwnicy podkreślają, że:

    • Człowiek bez gorączki ma dużo lepsze samopoczucie. Dobre samopoczucie i pozytywne nastawienie sprzyjają wyzdrowieniu bardziej niż lekki wzrost sprawności immunologicznej organizmu. Zobacz też: Neuroimmunologia (dziedzina fizjologii zajmująca się powiązaniem układu nerwowego i immunologicznego).
    • Badania przeprowadzano na prostych organizmach (takich jak myszy) u których gorączka ma procentowo dużo większy wpływ na pokonanie choroby niż u człowieka, którego układ immunologiczny jest bardziej rozbudowany.

    Gorączka a hipertermia

    Gorączka jest to podwyższenie temperatury organizmu z powodu przestawienia punktu nastawczego na wyższy poziom. Równocześnie, mechanizmy chłodzące są całkowicie sprawne. Hipertermia jest to stan podwyższonej temperatury z powodu zawodzenia mechanizmów chłodzących przy prawidłowym punkcie nastawczym. W przypadku hipertermii nie da się obniżyć temperatury poprzez podawanie leków przeciwgorączkowych. Analogicznie, zmiana punktu nastawczego na niższy przy prawidłowych mechanizmach termogenicznych nazywa się anapireksją, natomiast niższa temperatura spowodowana niewydolnym mechanizmem termogenicznym – hipotermią.

     

    Skomentuj →

Photostream