• Wątroba człowieka (grec. hepar, łac. iecur) – budowa

    Wątroba (grec. hepar, łac. iecur) – wielofunkcyjny gruczoł, część układu pokarmowego położony wewnątrzotrzewnowo. Jej masa u dorosłego mężczyzny wynosi ok. 1500-1700 g, a u kobiety 1300-1500 g. Masa przeżyciowa jest o 500-800 g wyższa, ze względu na zawartą w niej krew.

    Położenie

    U ludzi znajduje się pod przeponą (łac. diaphragma). Jej większa część jest w prawym podżebrzu. Zajmuje również górne części nadbrzusza i lewego podżebrza, sięgając aż do linii sutkowej. U osoby dorosłej niepowiększona wątroba jest w całości przykryta prawym łukiem żebrowym, jednak u dzieci może wystawać, a u noworodków zajmuje dużą część jamy brzusznej. Od góry i z przodu graniczy z przeponą, z dołu i z tyłu z jelitami i żołądkiem.

     

    Budowa makroskopowa

    W budowie anatomicznej wątroby wyróżnia się dwie powierzchnie:

    • przeponową (facies diaphragmatica), która dzieli się na:
      • część przednią
      • część prawą
      • część górną
      • część tylną (pole nagie, area nuda) – jedyna z części powierzchni przeponowej, o wyraźnych granicach nie pokryta otrzewną
    • trzewną (facies visceralis)

    Niżej w hierarchii budowy wątroby stoją płaty:

    • Budowa wątrobyprawy (lobus hepatis dexter) – ograniczony na powierzchni przeponowej przyczepem więzadła sierpowatego (ligamentum falciforme hepatis), a na powierzchni otrzewnej bruzdą żyły głównej i dołem pęcherzyka żółciowego
    • lewy (lobus hepatis sinister) – ograniczony na powierzchni przeponowej przez przyczep więzadła sierpowatego.
    • czworoboczny (lobus quadratus)
    • ogoniasty (lobus caudatus).

    Przez wnękę wątroby (inaczej nazywaną wrotami wątroby) przechodzi tętnica wątrobowa właściwa, żyła wrotna oraz przewód żółciowy. Następnie wnikając do wnętrza narządu dzielą się kolejno na: tętnicę wątrobową międzypłacikową, żyłę wątrobową międzypłacikową oraz przewód żółciowy międzypłacikowy. Te trzy struktury odnajdujemy w tkance łącznej międzypłacikowej określając je nazwą triady wątrobowej. Wnikając do płacika dzielą się na tętnicę wątrobową śródpłacikową, żyłę wątrobową śródpłacikową oraz przewód żółciowy śródpłacikowy.

     

    Budowa mikroskopowa

    Wątroba człowieka - obraz mikroskopowyPodstawową jednostką strukturalno-czynnościową wątroby jest hepatocyt. Hepatocyty układają się następnie w beleczki wątrobowe oplecione naczyniami krwionośnymi i przewodami żółciowymi śródpłacikowymi. Beleczki odchodzą promieniście od żyły środkowej, która natomiast znajduje się wewnątrz płacika anatomicznego. Płacik anatomiczny powstaje poprzez wnikanie do wnętrza wątroby tkanki łącznej wiotkiej, z której zbudowana jest torebka wątroby, otaczająca narząd. Kolejną jednostką strukturalno-czynnościową jest płacik czynnościowy. Zawarty jest on między trzema żyłami środkowymi, znajdującymi się wewnątrz płacika anatomicznego. Następnym elementem strukturalno-czynnościowym jest gronko wątrobowe zawarte pomiędzy dwoma płacikami anatomicznymi. Możemy mówić o gronku wątrobowym gdy pomiędzy dwoma płacikami anatomicznymi przebiega żyła międzypłacikowa.

     

    Unaczynienie

    Krew do wątroby doprowadzana jest na dwa sposoby:
    1. Żyłą wrotną (układ wrotny) – płynie nią odtlenowana krew (tzw. krew czynnościowa) ze śledziony, żołądka i jelit, jest bogata w składniki odżywcze i sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza
    2. Tętnicą wątrobową doprowadzającą krew bogatą w tlen (tzw. krew odżywcza)
    Warto jednak zauważyć, że pomimo iż żyła wrotna zawiera odtlenowaną krew więcej tlenu jest dostarczone właśnie przez żyłę wrotną a nie tętnicę wątrobową – ze względu na stosunek ilości dostarczanej krwi (3:1).

    Odprowadzana jest natomiast trzema żyłami wątrobowymi poprzez żyłę główną dolną do prawego przedsionka serca.

     

    Unerwienie

    Nerwy wątroby pochodzą z układu współczulnego i włókien przywspółczulnych nerwu błędnego; do błony surowiczej wątroby dochodzą gałązki czuciowe prawego nerwu przeponowego.

     

    Regeneracja wątroby

    Wątroba ma duże zdolności regeneracyjne. Obecnie przeprowadza się zabiegi polegające na usunięciu jednego z płatów wątroby (jako materiału do przeszczepu bądź z przyczyn leczniczych). Usunięty płat ulega regeneracji. Jednak zbyt duże i powtarzające się uszkodzenia (przyczyną mogą być substancje hepatotoksyczne lub wirusy) prowadzą do zaburzeń w regeneracji, w wyniku czego zostaje zniszczona architektura narządu, a co za tym idzie – dochodzi do utraty funkcji (marskość wątroby).

    Funkcje

    Głównym zadaniem wątroby jest filtracja krwi:

    • Wątroba (widoczny też pęcherzyk żółciowy)neutralizuje toksyny (np. alkohol i inne używki, a także niektóre leki) – głównie barbiturany
    • toksyczny amoniak przekształca w mocznik (cykl ornitynowy).

    Poza tym:

    • przekształca puryny w kwas moczowy
    • węglowodany przekształca w łatwo przyswajalną dla organizmu glukozę, a jej nadmiar w glikogen lub w tłuszcze (które magazynuje)
    • aminokwasy metabolizuje w tłuszcze
    • magazynuje żelazo i witaminy: A, D,E, oraz niewielkie ilości B12, oraz C, które uwalnia w razie potrzeby
    • wytwarza żółć (do 1,5 litra na dobę), która emulguje tłuszcze i powtórnie wykorzystuje zużytą sól żółciową
    • produkuje i magazynuje niektóre białka surowicy krwi (np. albuminę)
    • wytwarza i magazynuje enzymy (np. heparynę)
    • buforuje poziom glukozy we krwi
    • produkuje ciepło, bierze udział w termoregulacji (krew wypływa cieplejsza o 1°C)
    • zachowuje w organizmie substancje nadające się do ponownego wykorzystania, zbędne – wydala
    • u płodu pełni funkcje krwiotwórczą
    • gromadzi i reguluje ilość żelaza w organizmie.

    Podsumowując, wątroba spełnia cztery funkcje:

    • detoksykacyjną
    • metaboliczną
    • zapasową
    • magazynującą.

    Wątroba marskaChoroby

    Wątroba ze względu na pełnioną w organizmie rolę jest stale narażona na różnego typu uszkodzenia:

    • zatrucia
    • alkohol
    • pasożyty (np. motylica wątrobowa)
    • infekcje wirusowe (np. WZW typu A, B, C, cytomegalia i bakteryjne).

    Istnieją też zaburzenia wrodzone (zespół Gilberta, niedrożności wewnątrzwątrobowe, hemochromatoza). Te i inne problemy z wątrobą prowadzą do różnych rodzajów komplikacji: niewydolności wątroby, marskości wątroby, raka, pourazowych ropni i żółtaczki.

    Choroby wątroby są jednymi z najczęstszych schorzeń i stanowią poważny problem społeczny. Większość osób ze schorzeniami wątroby nie jest w ogóle świadoma choroby, aż do bardzo zaawansowanego stadium.

    data modyfikacji: 27.04.2008

    Skomentuj →

Photostream