• Arytmie, czyli zaburzenia rytmu serca – leczenie

    Arytmie, czyli zaburzenia rytmu serca – leczenie

    Najprościej i najogólniej mówiąc, arytmie są to zaburzenia prawidłowej czynności skurczowej serca. Generalnie arytmie można podzielić na dwie duże grupy. Pierwsza grupa zaburzeń spowodowana jest nadmierną pobudliwość mięśnia sercowego, co powoduje przyspieszenie akcji serca oraz powstawanie dodatkowych skurczów (tachyarytmie). Druga grupa zaburzeń spowodowana jest upośledzeniem funkcji węzła zatokowo-przedsionkowego lub blokami przewodzenia pobudzeń w mięśniu sercowym, co wywołuje zwolnienie akcji serca i wypadanie poszczególnych skurczy (bradyarytmie). Arytmie możemy też podzielić w zależności od miejsca ,w którym zaburzenia mają swój początek, na nadkomorowe i komorowe.

    Serce jest narządem zbudowanym z tkanki mięśniowej, którego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń. Cykl pracy serca jest dość złożony. Po skurczu komór następuje ich rozkurcz, w trakcie którego jamy komór wypełniają się krwią napływającą przez przedsionki z żył. Następnie dochodzi do skurczu przedsionków, które także wcześniej wypełniły się krwią. Kurczące się przedsionki mają za zadanie dopełnienie komór krwią, tak aby zwiększyć ich wydajność. Następnie dochodzi do skurczu komór, które wyrzucają krew do tętnic. Praca serca wymaga precyzyjnej koordynacji i zgrania w czasie wszystkich jej składowych. Funkcję tę pełni układ przewodzący serca. Składa się on z węzła zatokowo-przedsionkowego, węzła przedsionkowo-komorowego, pęczka Hissa, odnóg pęczka Hissa i włókien Purkiniego. W warunkach fizjologicznych, impuls elektryczny powstaje w węźle zatokowo-przedsionkowym i biegnie kolejno poprzez wszystkie wyżej wymienione elementy układu przewodzącego, pobudzając do skurczu najpierw przedsionki, a następnie komory. Rozkurcz następuje natomiast samoczynnie.

    Trzepotanie przedsionków

    Jest to nadmiernie szybka, ale uporządkowana akcja przedsionków. Jej częstość mieści się zwykle w granicach 250 – 350/min. Częstość akcji serca także jest zwiększona i wynosi około 150/min. Masaż zatoki szyjnej  (masaż szyi w rzucie żyły szyjnej), nabranie powietrza i zatrzymanie oddechu z próbą parcia na wydech lub zanurzenie twarzy w zimnej wodzie może przynieść poprawę, choć lekarze różnie zapatrują się na te metody lecznicze.

    Występuje najczęściej na tle nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, wad zastawek, zespołu chorego węzła zatokowego, zapalenia mięśnia sercowego, chorób płuc, nadczynności tarczycy.

    Chory najczęściej skarży się na kołatanie serca, duszności, osłabienia, bóle w klatce piersiowej. Raczej rzadko zdarza się, aby zaburzenie przebiegało bezobjawowo.

    Trzepotanie przedsionków może mieć charakter incydentalny (wystąpić jednorazowo), napadowy lub przetrwały. Trzepotanie przedsionków napadowe może się utrwalać, dlatego ważne jest szybkie reagowanie i stosowne leczenie.

    Częstoskurcze komorowe

    W tych zaburzeniach ognisko dodatkowego pobudzenia powstaje na wysokości komór (w komorze prawej, lewej lub ujściu tętnicy płucnej). Pobudzenie rozprzestrzenia się w sposób nieprawidłowy, gdyż zaczyna się w komorach a nie w przedsionku (jeszcze dokładniej w węźle zatokowo-przesionkowym). Powoduje to brak synchronizacji między pracą komór a przedsionków. Przyczynami mogą być różne choroby serca, takie jak choroba niedokrwienna, kardiomiopatie, migotanie komór. Do przyczyn pozasercowych wywołujących częstoskurcze komorowe zaliczamy: choroby układowe, zaburzenia hormonalne, zaburzenia elektrolitowe oraz niektóre leki.

    Częstoskurcze komorowe mogą być łagodne. Wtedy najczęściej pacjent zgłasza jedynie kołatanie serca. Ma charakter napadowy i może nawracać. Ryzyko nagłej śmierci jest małe.

    Częstoskurcze pozawałowe spowodowane są najczęściej uszkodzeniem lewej komory. Gdy rytm pracy serca jest bardzo szybki (więcej niż 160/min), pojawiają się bardzo groźne konsekwencje hemodynamiczne. Spada ciśnienie tętnicze krwi, pojawiają się bóle dławicowe, omdlenia a nawet zatrzymanie czynności serca. Częstoskurcz złośliwy (po zawale) pojawia się najczęściej krótko po zawale, ale może też wystąpić wiele lat po nim.  Ma charakter napadowy, może się powtarzać. W przypadku częstoskurczu komorowego złośliwego rokowanie jest poważne, ale nowoczesne leki znacznie zmniejszają ryzyko zgonu z tego powodu. Także w przypadku kardiomiopatii roszczeniowej możemy mieć do czynienia z częstoskurczem komorowym złośliwym.

    Migotanie i trzepotanie komór

    Migotanie komór to bardzo poważne zaburzenie rytmu serca. Polega na szybkiej i nieskoordynowanej pracy serca. Częstość akcji serca może dochodzić do 600/min. Komory znajdujące się w stanie migotania nie są w stanie pompować krwi. Następuje zatrzymanie krążenia. Jeśli w ciągu kilku minut stan ten nie zostanie przerwany i nie zostanie przywrócona prawidłowa czynność komór (za pomocą defibrylacji elektrycznej), nieuchronnie następuje śmierć chorego. W zapisie EKG migotanie komór ma charakterystyczny wygląd nieregularnej, wąskiej sinusoidy.

    Podobnym zaburzeniem jest trzepotanie komór. W zapisie EKG jest ono widoczne jako regularna sinusoida o mniejszej częstości, wynoszącej 200 – 300/min.

    Migotanie przedsionków jest najczęstszą, bezpośrednią przyczyną zgonu u osób z zawałem serca.

    Dysfunkcja węzła zatokowego

    Może to być szereg nieprawidłowości dotyczących węzła zatokowo – przedsionkowego, prowadzących do zbyt niskiej częstotliwości pracy serca i związanych z nią niemiarowości.

    Najczęstszą przyczyną jest choroba niedokrwienna serca. Z pośród innych należy wymienić kardiomiopatie, uszkodzenia pooperacyjne, niedoczynność tarczycy, hiperkaliemię (zbyt wysoki poziom potasu we krwi), leki przeciwarytmiczne.

    Do głównych objawów należą incydenty utraty przytomności. zawroty głowy, mroczki przed oczami, kłopoty z koncentracją, nadmierną męczliwość.

    Blok przedsionkowo – komorowy

    Jest to utrudnienie lub całkowite zablokowanie przewodzenia impulsu elektrycznego z przedsionków do komór. Wyróżnia się trzy rodzaje tego bloku, zwane stopniami.

    • blok I stopnia – wszystkie pobudzenia dochodzą do komór, jednak z pewnym opóźnieniem
    • blok II stopnia – nie wszystkie pobudzenia docierają do komór, co jakiś czas zdarza się, że skurczowi przedsionków nie towarzyszy skurcz komór.
    • blok III stopnia – żadne pobudzenie z przedsionków nie dociera do komór, które pracują niezależnie i znacznie wolniej niż powinny

    Przyczyną jest dysfunkcja układu przewodzącego. Może być ona spowodowana chorobą niedokrwienną serca, zawałem, blokiem wrodzonym, zwyrodnieniem układu przewodzącego, kardiomiopatią, guzem serca, uszkodzeniem pooperacyjnym, chorobami układowymi, niektórymi lekami, niedoczynnością tarczycy, hiperkaliemią.

    Chory może zgłaszać epizody omdlenia, gorszą tolerancję wysiłku, zawroty głowy, mroczki przed oczyma. Im poważniejszy blok tym silniejsze są objawy.

    Bloki śródkomorowe

    Są to bloki przewodzenia impulsu elektrycznego w obrębie pęczka Hissa lub którejś z jego odnóg. Może dochodzić do zwolnienia przewodzenia impulsu lub jego całkowitego zatrzymania. W przypadku bloku lewej odnogi, lewa komora aktywowana jest z opóźnieniem, poprzez pobudzenie z prawej komory, szerzące się przez przegrodę międzykomorową. W przypadku bloku prawej odnogi sytuacja jest odwrotna.

    Przyczynami najczęściej są: choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, zapalenie mięśnia sercowego, wady serca,  choroby układowe, niektóre leki antyarytmiczne.

    Bloki śródkomorowe często nie dają objawów. Zazwyczaj pojawiają się one, gdy blok jest bardzo zaawansowany i towarzyszy mu wcześniejsza niewydolność, która może się pogłębiać.

    Diagnozowanie zaburzeń rytmu

    Każdy, kto odczuwa objawy mogące wskazywać na zaburzenia rytmu serca, powinien zgłosić się do lekarza. Medycyna dysponuje dziś szerokimi możliwościami diagnostyki wszelkich arytmii. Podstawowym badaniem jest osłuchiwanie serca. Lekarz przysłuchując się jego pracy może stwierdzić przyśpieszony lub nadmiernie zwolniony rytm lub jego niemiarowość. Dodatkowo można wysłuchać szmery nad sercem, które czasami także mogą być przyczyną powstawania arytmii.

    Najważniejszym badaniem w przypadku arytmii jest EKG. To właśnie badanie elektrokardiograficzne umożliwia precyzyjne zdiagnozowanie typu zaburzenia rytmu oraz jego nasilenia. Często też umożliwia wskazanie na przyczynę i jej lokalizację w obrębie struktur serca.

    Jeśli arytmie zdarzają się napadowo i trudno jest je uchwycić, stosuje się tak zwane badanie holterowskie. (Holter EKG). Jest to całodobowe badanie EKG. Pacjent podłączony jest do urządzenia rejestrującego i zapisującego pracę jego serca przez 24 godziny. Badanie odbywa się zarówno podczas snu, w trakcie odpoczynku jak i przy codziennym wysiłku. Dzięki temu można obserwować pracę serca w różnych, codziennych sytuacjach. Zarejestrowany zapis jest potem interpretowany przez lekarzy za pomocą komputera. Badanie holterowskie jest zupełnie nieinwazyjne i bezpieczne dla pacjenta.

    Wyspecjalizowane ośrodki kardiologiczne dysponują możliwością elektrofizjologicznego badania serca. Badanie to umożliwia precyzyjną identyfikację zaburzeń rytmu. Jest jednak badaniem inwazyjnym, wymaga cewnikowania serca.

    Leczenie zaburzeń rytmu

    Zaburzenia rytmu można w większości przypadków skutecznie leczyć. Jeśli znana jest ich przyczyna i jest ona możliwa do wyeliminowania, prowadzi się leczenie przyczynowe. Przykładem mogą być zaburzenia hormonalne tarczycy. Jej niedoczynność jak i nadczynność mogą wywołać zaburzenia rytmu. Wyrównanie funkcji tarczycy może spowodować ustąpienie arytmii lub przynajmniej zredukowanie jej nasilenia. Tak samo, prawidłowe leczenie nadciśnienia tętniczego lub choroby niedokrwiennej serca przeciwdziała rozwojowi zaburzeń rytmu.

    Lekarze dysponują całą gamą leków przeciwarytmicznych, które mogą zastosować w konkretnych przypadkach. Leki te, ogólnie mówiąc, zmniejszają pobudliwość serca. Inne leki stosowane są w zaburzeniach nadkomorowych, a inne w komorowych. Leki te mogą mieć paradoksalnie także działanie proarytmogenne, co oznacza że mogą też wywoływać arytmie. Z tego powodu leki te powinny być dobierane bardzo ostrożnie i tylko przez doświadczonego lekarza, a pacjent często kontrolowany.

    Poza leczeniem farmakologicznym stosuje się także defibrylację i kardiowersję. Defibrylacja stosowana jest w przypadku migotania lub trzepotania komór oraz podczas częstoskurczu komorowego bez tętna. Wszystkie te stany prowadzą do zatrzymania krążenia, co wiąże się bezpośrednio z utratą świadomości. Nieudzielanie właściwej pomocy w ciągu kilku minut doprowadza do zgonu pacjenta. Zaburzenia te najczęściej zdarzają się nagle, mogą dotknąć pacjenta w domu, w pracy, na ulicy. W takim przypadku należy natychmiast rozpocząć masaż serca i sztuczne oddychanie, tak aby podtrzymać przepływ krwi przez mózg i dać czas pogotowiu na dojazd do pacjenta.

    Zabiegi defibrylacji wykonuje się specjalnym urządzeniem, zwanym defibrylatorem. Pacjent jest nieprzytomny więc nie wymaga znieczulenia ani uśpienia. Elektrody defibrylatora przykłada się w odpowiednie miejsca na klatce piersiowej i próbuje się przerwać arytmię silnym wyładowaniem elektrycznym. W razie niepowodzenia, czynność powtarza się po chwili ponownie. W międzyczasie podaje się odpowiednie leki dożylnie, wg. algorytmu postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia. Są to zabiegi ratujące życie.

    Skomentuj →

Photostream