• Morfologia krwi, pobieranie krwi i jej badanie

    Krew jest rodzajem płynnej tkanki łącznej. W organizmie przeciętnego, zdrowego człowieka jest jej około 5-5,5 litrów. Krew możemy podzielić na osocze i elementy morfotyczne. W skład osocza wchodzi przede wszystkim woda, która stanowi aż 92% całego osocza, oraz rozpuszczone w niej składniki. Należą do nich: białka osocza (albuminy, globuliny, fibrynogen), lipoproteiny (odpowiedzialne za transport lipidów), enzymy, hormony, rozpuszczone gazy (tlen, dwutlenek węgla), substancje odżywcze (cukry, tłuszcze), witaminy, zbędne produkty przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, bilirubina), elektrolity i inne związki nieorganiczne w postaci jonowej.

    Drugą ważną grupę składników krwi stanowią właśnie elementy morfotyczne, nazywane inaczej upostaciowionymi. Są to komórki krwi, widoczne pod mikroskopem. Należą do nich krwinki czerwone, krwinki białe oraz płytki krwi.

    Wszystkie składniki krwi są niezbędne i pełnią określone funkcje. Ich ilość w jednostce krwi jest ściśle określona i mieści się w konkretnych i ustalonych normach. Normy te mogą czasem różnić się w związku z płcią lub wiekiem.

    W organizmie krew wypełnia łożysko naczyniowe. Spełnia ona wiele niezbędnych funkcji:

    • transportuje do tkanek tlen oraz usuwa przez płuca zbędny dwutlenek węgla
    • transportuje do nerek, gruczołów potowych i wątroby zbędne produkty przemiany materii, skąd następnie są one usuwane (mocznik, kwas moczowy, bilirubina i inne)
    • rozprowadza po organizmie substancje odżywcze, witaminy i hormony
    • pełni funkcje obronne, przenosi komórki odpornościowe, przeciwciała i inne składniki, które chronią nas przed infekcjami
    • reguluje temperaturę ciała, rozprowadzając po organizmie ciepło wytworzone w wątrobie i mięśniach, w przypadku przegrzania oddaje jego nadmiar do otoczenia poprzez skórę
    • utrzymuje stałe pH krwi, które musi być lekko zasadowe i mieścić się w bardzo wąskich granicach

    Morfologia krwi

    Należy do najpowszechniejszych badań laboratoryjnych i jest wykonywana zarówno u ludzi zdrowych ze wskazań profilaktycznych jak i u chorych z powodów diagnostycznych. Jej zaletą jest ogólna dostępność i niewielki koszt badania. Wykonywane ze skierowania jest darmowe, można je też wykonać bez skierowania, wtedy koszt badania wynosi kilkanaście złotych. W skład badania morfologii krwi wchodzi oznaczanie: RBC, WBC, PLT, HGB, HCT, LYMPH, MONO, BASO, NEUT, EOS, MCV, MCH, MCHC, RWD, OB. Wynik morfologii pozwala lekarzowi w sposób ogólny zorientować się w stanie zdrowia pacjenta. Bardzo często jest pierwszym wykonywanym badaniem labolatoryjnym. W wielu przypadkach sama morfologia krwi wraz z wywiadem i badaniem pacjenta może okazać się wystarczająca do postawienia trafnej diagnozy. W innych przypadkach wynik badania może być wskazówką, w jakim kierunku powinna pójść dalsza diagnostyka. Wskazuje na występujące w organizmie nieprawidłowości takie jak: niedobory składników odżywczych, stany zapalne, infekcje, niektóre nowotwory, choroby szpiku, zaburzenia odporności.

    krwinki

    Pobieranie krwi do badania

    Pobieranie krwi do badania wykonuje się praktycznie w każdym laboratorium i gabinecie zabiegowym. Na badanie powinniśmy przyjść na czczo. Obfity posiłek przed badaniem może zafałszować wyniki, podnosząc całkowitą liczbę leukocytów. Niektóre leki mogą też wpływać na wynik morfologii krwi. Stosowanie sterydów oraz innych leków immunosupresyjnych może zmniejszać liczbę białych krwinek. Przed pobraniem krwi pacjent powinien uprzedzić personel, jeśli jest nosicielem wirusa HIV lub wirusa zapalenia wątroby. Mimo iż personel ma obowiązek przestrzegać rygorystycznych zasad sanitarnych, aby uchronić siebie i innych przed zakażeniem, to i tak powinien zostać poinformowany o takim niebezpieczeństwie.

    Krew najczęściej pobiera pielęgniarka. W tym celu, wkuwa się do jednej z żył, najczęściej na zgięciu łokcia. Wcześniej zakłada wcześniej na ramię stazę, czyli opaskę uciskową, która ma za zadanie zatrzymać odpływ krwi z kończyny. Dzięki temu żyły podskórne nabrzmiewają, są lepiej widoczne i łatwiej się do nich wkłuć igłą. Miejsce pobrania krwi wcześniej jest dezynfekowane przy pomocy odpowiedniego środka. Pobieranie krwi odbywa się jednorazową igłą.

    Po pobraniu krwi powinniśmy dłuższą chwilę uciskać miejsce wkłucia sterylnym wacikiem, unikając raczej zginania ręki w łokciu. Może to sprzyjać pojawianiu się krwiaków. Powikłania zdarzają się rzadko, jeśli już się trafią to są to najczęściej krwiaki. Takie wynaczynienia krwi powstają jeśli doszło do przebicia „na wylot” naczynia. Powikłanie to zdarza się przede wszystkim wtedy gdy personel ma niewielkie doświadczenie w pobieraniu krwi. Obecnie, prawie całkowicie zostało wyeliminowane ryzyko zakażenia wirusem HIV lub wirusem zapalenia wątroby, dzięki jednorazowym igłą i strzykawką.

    RBC (czerwone krwinki)

    Jest to skrót z języka angielskiego, oznaczający ilość czerwonych krwinek. To właśnie one nadają krwi czerwoną barwę. Ich główną funkcją jest transport tlenu. Praktycznie całe ich wnętrze wypełnione jest hemoglobiną, białkiem, które dzięki zawartości żelaza ma zdolność wiązania dużych ilości tlenu. Są one więc swoistymi jego przenośnikami we krwi. Wiążą tlen w płucach a oddają w tkankach obwodowych. Płynąca w tętnicach utlenowana krew jest jasnoczerwona, natomiast wracająca żyłami do płuc krew ma kolor ciemnoczerwony.

    Norma RBC u mężczyzn wynosi 4,2 – 5,4 miliona erytrocytów na mm3 krwi, natomiast u kobiet jest nieco niższa i wynosi 3,5 – 4,8 miliona/mm3. Kiedy ilość erytrocytów spadnie poniżej dolnej granicy normy, mówimy o erytropeni, natomiast kiedy nadmiernie wzrośnie mamy do czynienia z erytrocytozą. Wzrost RBC nie jest częsty. Zdarza się czasem w przypadku odwodnienia, kiedy to zmniejsza się objętość osocza, a co za tym idzie wzrasta względna ilość erytrocytów. Erytrocytoza może być spowodowana niedotlenieniem, co organizm kompensuje wzrostem produkcji czerwonych krwinek. Niedotlenienie tkanek może wynikać z przebywania na dużych wysokościach, w przypadku niewydolności płuc lub układu krwionośnego. Choroby nerek takie jak ropniak czy nowotwór mogą powodować wzrost stężenia erytropoetyny we krwi, co powoduje wzrost produkcji erytrocytów. Wysoki wskaźnik RBC może też świadczyć o czerwienicy pierwotnej, która jest nowotworowym rozrostem szpiku. Znacznie częściej zdarza się obniżony wskaźnik RBC. Spadek RBC wiąże się z niedokrwistością. Przyczyny niedokrwistości mogą być bardzo różne, ale już na podstawie morfologii można często określić jej przyczynę i zastosować właściwe leczenie. Niedokrwistości niedoborowe spowodowane są niedostateczną ilością składników, niezbędnych do produkcji właściwej liczby prawidłowych erytrocytów. Są to przede wszystkim żelazo, kwas foliowy, witamina B12. Inną przyczyną niedokrwistości jest utrata krwi, może ona wynikać z obfitych miesiączek u kobiet, krwawienia z przewodu pokarmowego, urazów. Zmniejszona produkcja krwinek czerwonych może być spowodowana niewydolnością nerek, bądź chorobami przewlekłymi. Spadek RBC może też być przyczyną chorób szpiku, między innymi białaczek.

    WBC (białe krwinki)

    Wskaźnik ten oznacza ilość białych krwinek czyli leukocytów. Są to komórki odpornościowe naszego organizmu. Zwalczają infekcje bakteryjne, wirusowe, grzybicze i wywołane pierwotniakami.

    WBC to wskaźnik ogólnej ilości wszystkich leukocytów. Norma WBC mieści się w granicach 4– 10 tyś. leukocytów w mm3 krwi. Spadek tej wartości poniżej normy nazywany jest leukopenią natomiast wzrost leukocytozą. Niewielki wzrost WBC może być spowodowany fizjologicznymi przyczynami takimi jak stres czy wysiłek fizyczny. Wzrost WBC może także świadczyć o stanach zapalnych, infekcjach lub chorobie nowotworowej, w tym także o białaczce, która jest nowotworem szpiku kostnego. Obniżenie WBC zdarza się w niektórych chorobach wirusowych, które atakują komórki odpornościowe (np. AIDS), w przypadku wyniszczenia organizmu lub w uszkodzeniu szpiku.

    Nie jest to jednolita grupa krwinek, w jej skład wchodzą granulocyty, limfocyty i monocyty. Granulocyty dzielimy na zasadochłonne (bazofile), obojętnochłonne (neutrofile) i kwasochłonne (eozynofile). Funkcje poszczególnych leukocytów różnią się od siebie i w danej chorobie obserwujemy zmiany w ilości różnych ich rodzajów, co bardzo często ułatwia właściwe rozpoznanie.

    Dla lekarza, bardzo istotny jest też procentowy rozkład poszczególnych frakcji leukocytów, co także jest ujęte w wyniku morfologii krwi. Zmiany w konkretnych grupach leukocytów wskazują precyzyjniej niż ogólny wskaźnik WBC na konkretną chorobę.

    LYMPH – limfocyty, stanowią 20 – 40% wszystkich leukocytów. Podwyższone wartości mogą wskazywać na chorobę wirusową, chłoniaka, białaczkę, szpiczaka, choroby immunologiczne. Obniżone wartości mogą być skutkiem upośledzenia odporności, stosowania leczenia sterydami, choroby nowotworowej.

    MONO – monocyty, stanowią 4 – 8% wszystkich leukocytów. Przyczyną zwiększenia ilości monocytów może być zakażenie bakteryjne (gruźlica, kiła, bruceloza, dur) a także mononukleoza zakaźna, urazy, nowotwory. Spadek wartości występuje przy niektórych infekcjach i stosowaniu leczenia sterydami.

    EOS – granulocyty kwasochłonne, stanowią 1 – 3% wszystkich leukocytów. Choroby alergiczne, astma oskrzelowa, łuszczyca, leki (penicyliny) i choroby pasożytnicze a także zakaźne mogą wywoływać wzrost wskaźnika EOS. Tak samo i tutaj niektóre infekcje jak i stosowanie sterydów wywołuje spadek ilości granulocytów kwasochłonnych.

    BASO – granulocyty zasadochłonne, stanowią do 1% wszystkich leukocytów. Ich poziom wzrasta przede wszystkim w chorobach alergicznych, białaczce, w przewlekłych stanach zapalnych jelit, chłoniaka Hodgkina, a spada w ostrych infekcjach, nadczynności tarczycy, zapaleniu płuc.

    NEUT – granulocyty obojętnochłonne, stanowią 50 – 70% wszystkich leukocytów. Ich poziom może się podwyższać w różnego rodzaju infekcjach (bakteryjne, wirusowe, pierwotniakowe), chorobach nowotworowych, po urazach i u osób palących papierosy. Spadek neutrofili mogą wywoływać niektóre infekcje grzybicze, wirusowe (różyczka), bakteryjne (dur, gruźlica), uszkodzenie szpiku kostnego oraz leczenie sterydami.

    Dwie białe krwinki (układ odpornościowy) w otoczeniu czerwonych krwinek (erytrocytów):

    biale-krwinki

    PLT (płytki krwi)

    Inaczej zwane są trombocytami. Ich główną funkcją w organizmie jest hamowanie krwawienia w momencie uszkodzenia naczynia (np. w przypadku skaleczenia). W miejscu urazu są one aktywowane, łączą się ze sobą tworząc skrzep hamujący krwawienie.

    Właściwe wartości płytek krwi wynoszą 150 – 400 tyś. trombocytów na mm3 krwi. Nadpłytkowość, czyli wzrost ilości trombocytów ponad normę, występuje rzadko. Może być spowodowany chorobą rozrostową szpiku kostnego. Małopłytkowość (trombocytopenia) zdarza się w przypadku uszkodzenia lub nacieku nowotworowego szpiku kostnego.

    HGB (hemoglobina)

    Hemoglobina jest białkiem znajdującym się w erytrocytach, nadaje im czerwone zabarwienie. Dzięki jonom żelaza, które ma w swoim składzie, wiąże się z tlenem i umożliwia jego transport. Norma hemoglobiny wynosi 12 – 16 g/dl u kobiet oraz 14 – 18 g/dl dla mężczyzn. Obniżenie stężenia hemoglobiny powoduje niedokrwistość. Najczęściej jest to niedokrwistość niedoborowa, wynikająca z niedostatecznej ilości żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12. Innymi przyczynami są nadmierna utrata krwi, choroby szpiku i choroby przewlekłe, w tym nowotworowe. Każde obniżenie wartości hemoglobiny musi więc zostać dokładnie zdiagnozowane przez lekarza pod kątem zwłaszcza tej ostatniej choroby.

    HCT (hematokryt)

    Hematokryt definiujemy jako procentową objętość krwinek czerwonych w pełnej krwi. Prawidłowe wartości hematokrytu wynoszą u mężczyzn 40 – 55%, natomiast u kobiet 37 – 48%. Podniesienie poziomu hematokrytu może być spowodowane odwodnieniem krwi lub czerwienicą, czyli nadmierną ilością erytrocytów we krwi. Taka krew jest gęstsza więc łatwiej może dochodzić do zatorów. Obniżone wartości hematokrytu mogą wskazywać na przewodnienie lub niedokrwistość (anemię)

    MCV, MCH, MCHC, RDW

    Są to parametry opisujące krwinki czerwone. Dzięki tym wskaźnikom możliwe jest dokładniejsze określenie przyczyny niedokrwistości.

    MCV – średnia objętość krwinki czerwonej, norma mieści się w granicach 82 – 94 fl. Jeśli objętość krwinki jest mniejsza niż powinna być, może to wskazywać na anemię z niedoboru żelaza (niedokrwistość mikrocytarna). Jeśli krwinka jest zbyt duża przyczyną niedokrwistości może być niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego (niedokrwistość makrocytarna).

    MCH – jest to średnia masa hemoglobiny w erytrocycie, prawidłowo powinna wynosić 27 – 31 pg. Także pomaga ustalić przyczynę anemii niedoborowej. W anemii z niedoboru żelaza wskaźnik jest obniżony, odwrotnie jest natomiast w niedoborze witaminy B12 i kwasu foliowego.

    MCHC – czyli średnie stężenie hemoglobiny w erytrocytach, u zdrowego człowieka powinno wynosić 32 – 36 g/dl.

    RDW – skrót tłumaczony jako rozpiętość rozkładu objętości erytrocytów. Erytrocyty nie są jednakowe, niektóre są mniejsze, inne większe, MCV jest wskaźnikiem uśrednionej objętości tych krwinek, natomiast RDW informuje nas o rozrzucie wielkości erytrocytów, czyli jak duża ich liczba odbiega od średniej MCV. RDW jest podwyższone w przypadku niedokrwistości mikrocytarnej, czyli tej spowodowanej niedoborem żelaza. Prawidłowe wartości RDW mieszczą się w granicach 11,5% – 14,5%.

    CRP i OB

    Są to wskaźniki stanu zapalnego. Nie są to ściśle mówiąc wskaźniki morfotyczne krwi jednak wspominamy o nich tutaj, gdyż należą do podstawowych i często zlecanych badań. CRP oznacza stężenie białka C-reaktywnego, jest to jedno z białek ostrej fazy, czyli białek, których stężenie wzrasta w stanach zapalnych. Jest bardzo czułym i szybkim wskaźnikiem toczącego się w organizmie stanu zapalnego lub choroby nowotworowej. Po właściwym leczeniu, kiedy ustaje przyczyna, jego stężenie bardzo szybko się normalizuje. Wskazuje wtedy, że zastosowane leczenie przynosi korzyści. Norma CRP wynosi do 5 mg/l.

    Innym wskaźnikiem stanu zapalnego jest odczyn Biernackiego (OB). Oznacza szybkość opadania erytrocytów. Ocenia się go, mierząc różnicę w wysokości osadu erytrocytów w probówce ustawionej pionowo po upływie jednej godziny. Norma u mężczyzn wynosi 3-8mm a u kobiet 6-11mm. Badanie to jest mniej specyficzne niż CRP, OB Opada też wolniej po skutecznym leczeniu, dlatego nie jest dobrym wskaźnikiem właściwej terapii. Może być zwiększone w niektórych stanach fizjologicznych jak ciąża i poród. OB podnosi się także w stanach zapalnych, chorobach nowotworowych i czasem w chorobach nerek.

    Normy w badaniu morfologii krwi

    Skrót angielski Norma u mężczyzn Norma u kobiet
    RBC 4,2 – 5,4 milionów/mm3 3,5 – 4,8 milionów/mm3
    WBC 4 – 10tyś leukocytów w mm3 4 – 10tyś leukocytów/ mm3
    LYMPH 20 – 40% leukocytów 20 – 40% leukocytów
    MONO 4 – 8% leukocytów 4 – 8% leukocytów
    EOS 1 – 3% leukocytów 1 – 3% leukocytów
    BASO do 1% leukocytów do 1% leukocytów
    NEUT 50 – 70% leukocytów 50 – 70% leukocytów
    PLT 150 – 400 tyś trombocytów/mm3 150 – 400 tyś trombocytów/mm3
    HGB 14 – 18 g/dl 12 – 16 g/dl
    HCT 40 – 55 %, 37 – 48 %
    MCV 82 – 94 fl 82 – 94 fl
    MCH 27 – 31 pg 27 – 31 pg
    MCHC 32 – 36 g/dl 32 – 36 g/dl
    RDW 11,5% – 14,5% 11,5% – 14,5%
    OB. 3 – 8 mm 6 – 11 mm
    CRP do 5 mg/l do 5 mg/l

    Autor: Artur Gwoździowski

    Skomentuj →

Skomentuj artykuł

Musisz być zalogowany żeby móc komentować.

Photostream