• Dąb szypułkowy (Quercus robur L.)

    Dąb szypułkowy (Quercus robur L.)

    Dąb szypułkowy (Quercus robur L.) – gatunek dębu, drzewa liściastego z rodziny bukowatych, występujący w Europie (z wyjątkiem północnej Skandynawii) oraz południowo – wschodniej Azji. W Polsce bardziej pospolity od dębu bezszypułkowego.

    Charakterystyka :

    Osiąga wysokość od 20 do 50 m. Drzewo długowieczne, żyje ponad 700 lat. W młodości rośnie dość szybko na wysokość, proces ten kończy się w wieku 120 – 200 lat. Przyrost pnia na grubość trwa jednak dalej.

    Pokrój

    Drzewo rosnące swobodnie wykształca szeroką koronę. Korona młodych drzew jest kulista, z czasem staje się kopułowata.

    Pień

    Drzewo rosnące swobodnie ma krótki pień dochodzący do 2-3 m średnicy, konary są grube i rozłożyste. Młode drzewo ma korę gładką, błyszczącą, brązowawą lub białoszarą, stare – grubą, szarą do ciemnoszarej, głęboko, podłużnie spękaną (foto 1, foto 2). Z pnia często wyrastają konary zaledwie kilka metrów nad ziemią, co nadaje drzewu wygląd dwupiętrowy.


    Pąki

    Pąki skrętoległe (2/5), jajowate, przekrój poprzeczny zbliżony do pięciokąta. Łuski brązowe, czarno obrzeżone, końce czarne, szaro owłosione (Zdjęcie zimowe).

    Liście

    Ułożone skrętolegle, 5-18 cm długości, skórzaste, nagie, z lekko szarozielonym odcieniem, od spodu nieco owłosione, z 3-6 parami zaokrąglonych klap, ogonki liściowe krótkie (do 1cm), nasady uszate lub sercowate. Nerwy boczne dochodzą do końca klap i do wcięć między nimi.

    Kwiaty

    Wiatropylne, rozdzielnopłciowe. Kwitną od końca kwietnia do końca maja równocześnie z rozwojem liści. Kwiaty męskie – długie i wiotkie, luźno zwisające kotki zgrupowane po kilka sztuk i wyrastające z pąków bocznych zeszłorocznych pędów. Kolor żółtawo – zielony. Kwiaty żeńskie – mało widoczne, drobne, kształt cebulkowaty. Zebrane po kilka na długiej szypułce wyrastają na pędach tegorocznych. Dają początek żołędziom.

    Owoce

    Orzechy potocznie nazywane żołędziami, po 2-3 na szypułce o dł. 2 do 5 cm, mają kształt elipsoidalno – walcowaty. Długość 20 do 40 mm, grubość 10 – 18 mm. Najgrubsze zazwyczaj w połowie długości. Znamię płaskie, szczyt słabo zaostrzony. Osadzone są w półokrągłych miseczkach (kupula). Młode żołędzie mają wzdłużne, ciemniejsze pręgi. Na dojrzałych i suchych pręgi widoczne są po namoczeniu. Drzewo rosnące swobodnie owocuje po 40-50 latach, natomiast w zwartym lesie po 60 – 80.

    Korzeń

    Głęboki, palowy na glebach głębokich i świeżych, powierzchniowy na glebach płytkich. Dzięki długim i mocnym korzeniom drzewa potrafią się oprzeć nawet bardzo silnym wichurom.


    Roślina lecznicza

    Kora dębu szypułkowego
    Surowiec zielarski : Kora dębowa (Cortex Quercus) (również z dębu bezszypułkowego) o grubości do 5 mm. Najwyżej ceniona jest gładka, ze srebrzystym połyskiem tzw. kora lustrzana. Zawiera 9 do 20% garbników, kwasy fenolowe, związki żywicowe oraz terpentyny.
    Działanie: Odwar stosuje się do płukanek, okładów i obmywań przy stanach zapalnych skóry, błon śluzowych, odmrożeniach i lekkich oparzeniach. Posiada właściwości ściągające, przeciwzapalne, bakteriobójcze oraz przeciwbiegunkowe. Stosowany również przy nieżytach żołądka i jelit.
    Zbiór i suszenie: Korę zdejmuje się (nacinanie tylko nierdzewnym nożem) na wiosnę przed rozwojem liści z młodych gałęzi (3-5 lat). Suszona jest w temperaturze do 35°C. Czas przechowywania – do 2 lat.

    Znane dęby szypułkowe

    Dąb szypułkowy jest symbolem długowieczności, dostojeństwa i siły – żyje najdłużej z polskich drzew liściastych i osiąga imponujące rozmiary.
    Najbardziej znanym dębem w Polsce jest Dąb Bartek rosnący w pobliżu wsi Bartków koło Zagnańska. Rozpiętość korony 20 m x 40 m, wysokość 27 m, obwód pnia 9,85 m (na wysokości 1,3 m). Wiek tego drzewa oceniany jest wg najnowszych badań dendrochronologicznych (badania wykonano świdrem Presslera) na 645 – 670 lat. Dawniej wiek tego dębu oceniano błędnie nawet na 1200 lat.
    Najstarszym polskim dębem szypułkowym jest Dąb Bolesław: wiek drzewa – 800 lat, obwód pnia (na wysokości 1,3 m) – 6,91 m, wysokość drzewa – 32 m, średnica korony – 20 m. Usytuowany jest w Gminie Ustronie Morskie w pobliżu Kołobrzegu (fakt, że jest najstarszy w Polsce, odkryto w roku 2000)
    Najgrubszym polskim dębem szypułkowym jest Dąb Napoleon, którego obwód wynosi 10,43 m (na wysokości 1,3 m). Rośnie on na skarpie pradoliny Odry w odległości 3 km na wschód od Zaboru (powiat zielonogórski).
    Największym (objętościowo) polskim dębem szypułkowym jest Chrobry: wiek drzewa – ok. 745 lat, obwód pnia – 9,92 m, wysokość drzewa – 28 m, średnica korony – 16 m, a wspomniana objętość – ok. 90 m³. Usytuowany jest na terenie rezerwatu przyrody Buczyna Szprotawska w Borach Dolnośląskich. Z jego żołędzi pochodzą tzw. dęby papieskie.
    Znaczącym skupiskiem dębów szypułkowych w Europie jest Rogaliński Park Krajobrazowy. Wg ostatniego spisu rośnie tam 1435 dębów, które mają ponad 2 m obwodu, z czego 860 to pomniki przyrody. Najsłynniejsze z nich to: Dąb Lech, Dąb Czech, Dąb Rus oraz Dąb Edward. Jeszcze większym skupiskiem dębów szypułkowych jest Puszcza Białowieska, gdzie rośnie ok. 3 tys. egzemplarzy, których obwód przekracza 4 m (na wysokości 1,3 m).

    Ciekawostki

    Dąb szypułkowy (szw. Stjälkek) jest największym drzewem Skandynawii, gdzie osiąga 30 m wysokości. W Szwecji występuje aż do rzeki Dal oraz jako drzewo hodowlane w niektórych miejscach na północ od niej. Jest symbolem regionu Blekinge.
    Kilkaset lat temu ścinanie dębu było w Szwecji zabronione. Wyłączność na użytkowanie drewna dębowego mieli tylko królowie. Ponieważ drewno dębowe było najbardziej odpowiednim materiałem do budowy okrętów, król Gustaw I Waza kazał sadzić te drzewa z myślą o przyszłych potrzebach w dziedzinie budownictwa morskiego. Lasy te mają dzisiaj po kilkaset lat. Najbardziej znane są lasy dębowe na Visingö, ale większość starych dębów rośnie w Sztokholmie. W Eko-parku, w północnej części Djurgården (część Sztokholmu) znajduje się największy dziś rezerwat dębów. Być może właśnie dlatego Sztokholm w gwarze jego mieszkańców nazywany jest Dębem.
    Nazwa druidów, celtyckich kapłanów, wywodzi się z greckiego słowa dryas, czyli dąb.

    Dąb Bartek – dąb szypułkowy rosnący między Bartkowem a Zagnańskiem, w województwie świętokrzyskim.

    Weryfikacja merytoryczna : Lek. med. Jan Paradowski
    zródła: wikipedia, licencja: GNU FDL, autorzy, avs
    data modyfikacji : 23.05.2008, avs

    Skomentuj →

Photostream