• Cytologia, USG i mammografia – rak szyjki macicy

    Cytologia, USG i mammografia – rak szyjki macicy

    lekarz Dominika Paradowska z onko-med.pl Ciało kobiety w różnym wieku narażone jest na szereg niebezpieczeństw. Jednymi z najczęstszych są nowotwory złośliwe piersi i szyjki macicy. Na szczęście w dzisiejszych czasach medycyna dysponuje metodami wczesnego wykrywania tych chorób. Są one darmowe i szeroko dostępne. Warto więc zadbać o swoje zdrowie. Zarówno dla siebie samej jak i dla rodziny.

    Niestety nie zawsze kobiety wiedzą że powinny się badać i nie zawsze chcą się badać. Bardzo często argumentując to tym, że do lekarza jest daleko lub badanie jest drogie. Króluje też przekonanie, że lepiej sobie nie szukać choroby. Oczywiście jest to totalny absurd, dostępność podstawowych badań przesiewowych (takich które wyłapują osoby chore z całej populacji) jest dziś bardzo duża, badania są darmowe a wczesna diagnoza to skuteczne leczenie.

    Co to jest rak szyjki macicy?

    Jest nowotworem złośliwym szyjki macicy. Rozwój raka szyjki macicy poprzedza dysplazja jej nabłonka. Następnie dysplazja może przechodzić w raka przedinwazyjnego, który jeszcze nie daje przerzutów. Ten z kolei przekształca się w raka inwazyjnego, który daje już przerzuty. Za przyczynę prawie wszystkich przypadków raka szyjki macicy uważa się infekcję niektórymi rodzajami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), głównie typem 16 i 18. Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi rozwojowi tego złośliwego nowotworu są: palenie papierosów, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, zakażenia innymi wirusami takimi jak (HIV, CMV, EBV), przewlekłe infekcje bakteryjne, leczenie immunosupresyjne, stosunki seksualne z wieloma partnerami, rak szyjki macicy u kogoś w rodzinie.

    Podstawowym badaniem wykrywającym raka szyjki macicy i to już w bardzo wczesnej fazie jest badanie cytologiczne.

    Co to jest badanie cytologiczne?

    Jest najczęściej wykonywanym badaniem dodatkowym w ginekologii. Polega ono na pobraniu komórek z narządu rodnego kobiety i poddaniu ich ocenie pod mikroskopem. Stosuje się je przede wszystkim w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy. Badanie to ma też inne zastosowania. Można w ten sposób badać florę mikrobiologiczną a także stan błony śluzowej w różnych fazach cyklu miesiączkowego.

    cytologia:
    cytologia

    Rycina przedstawia okolicę z której, za pomocą specjalnej szczoteczki pobierany jest materiał do badania cytologicznego.

    Jak przebiega badanie cytologiczne i jak się do niego przygotować?

    Pobieranie materiału do badania odbywa się w gabinecie ginekologicznym. Co bardzo ważne, badanie jest darmowe. Nawet wykonywane prywatnie nie kosztuje więcej niż 20zł. Przed badaniem, lekarz powinien zebrać dokładny wywiad od pacjentki. Powinien zapytać o wiek, miesiączki, ciąże, porody, przebyte choroby, przyjmowane leki, choroby nowotworowe w rodzinie. Następnie przystąpi do badania. W pierwszej kolejności, lekarz ginekolog zakłada do pochwy wziernik, przy pomocy którego wprowadza specjalną szczoteczkę, którą pobiera złuszczone komórki błony śluzowej szyjki macicy. Następnie próbkę przenosi na szkiełko laboratoryjne. Materiał pobiera się z dwóch różnych miejsc i umieszcza na osobnych płytkach. Następnie próbki trafiają pod mikroskop, gdzie są oceniane przez patomorfologów.

    Pobieranie materiału do badań jest bezbolesne i trwa zaledwie chwilę. Wynik gotowy jest najczęściej po kilku dniach. Zaleca się, aby badanie było wykonywane 3 – 4 dni po ustaniu krwawienia miesięcznego. Kilka dni poprzedzających badanie, kobieta nie powinna stosować leków dopochwowych ani antykoncepcyjnych, oraz powstrzymać się od stosunków płciowych. W razie stany zapalnego dróg rodnych, badanie powinno się przełożyć do czasu wyleczenia.

    Kiedy się badać?

    Badanie cytologiczne powinny wykonywać wszystkie kobiety w wieku od 25 roku życia. Są jednak wyjątki od tej zasady. Młodsze kobiety powinny poddawać się cytologii, jeśli wcześnie zaczęły odbywać kontakty seksualne lub mają kilku partnerów. Podobnie ma się sytuacja z kobietami które miały stwierdzoną dysplazję lub nadżerkę szyjki macicy. Także kobiety chore na AIDS, nosicielki HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) oraz leczone immunosupresyjnie (leki obniżające odporność) nie powinny odkładać pierwszego badania do 25 roku życia. Jeśli lekarz nie zaproponuje badania, trzeba spytać o nie samemu.

    Jeśli wynik wcześniejszego badania cytologicznego był prawidłowy, wystarczy że badanie powtarzane będzie co rok. W przypadku wyniku nieprawidłowego lub tzw. wysokiego ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, badanie powinno być wykonywane częściej. W takiej sytuacji decyzję podejmuje lekarz.

    Jak odczytywać wynik badania cytologicznego?

    Badanie polega na ocenie, czy pobrane z części pochwowej szyjki macicy komórki są prawidłowe, czy też nie. Poza właściwymi komórkami nabłonkowymi szyjki macicy, w rozmazie widoczne są też krwinki czerwone, komórki zapalne, komórki obumarłe, ich fragmenty. Tworzą one tak zwane tło do oceny komórek nabłonkowych. Ocena tła jest metodą pomocniczą. Nieprawidłowe komórki nabłonkowe mogą znajdować się na czystym (wczesna faza choroby) lub brudnym tle (zaawansowana choroba). W ten sposób można znacznie uściślić rozpoznanie.

    Jeszcze kilka lat temu pacjentki otrzymywały wynik w postaci pięciostopniowej skali.

    stopień I – prawidłowe komórki nabłonka szyjki macicy i pojedyncze komórki zapalne

    stopień II – dużo komórek zapalnych, część komórek nabłonkowych ma cechy zwyrodnienia, obraz taki może świadczyć o stanie zapalnym, cytolog jest często w stanie stwierdzić co wywołuje zapalenie, pacjentka może wymagać dalszej diagnostyki, częstą przyczyną jest nadżerka

    stopień III – komórki wykazują cechy dysplazji (nieprawidłowości), czasem jest to skutek silnego stanu zapalnego, pacjentka wymaga dalszej diagnostyki

    stopień IV – w badaniu stwierdza się komórki raka przedinwazyjnego, czyli takiego który nie daje jeszcze przerzutów

    stopień V – w badaniu stwierdza się komórki raka inwazyjnego, mogącego dawać lub dającego już przerzuty

    Była to tak zwana klasyfikacja według Papanicolau, który w latach czterdziestych wprowadził i upowszechnił badanie cytologiczne. Jak wielkie znaczenie ma to badanie, potwierdza fakt, że po jego wprowadzeniu ilość kobiet zmarłych z powodu raka szyjki macicy zmalała czterokrotnie.

    Obecnie skala ta nie jest zalecana. Wynik podaje się natomiast w postaci klasyfikacji Bethesda. Jest to szczegółowy opis mikroskopowego badania wymazu z szyjki macicy. Dostarcza on lekarzowi dużo więcej informacji niż stary podział. Uwzględnia także wiele nienowotworowych zmian, które nie były opisywane wcześniej. Wynik zawiera informacje o tym czy materiał nadaje się do właściwej oceny (czy jest w nim wystarczająca ilość komórek nabłonka szyjki macicy), ogólne stwierdzenie czy obraz jest prawidłowy, oraz dokładny opis tego co widzi pod mikroskopem patomorfolog (potencjalne infekcje, komórki nowotworowe, stan hormonalny pacjentki). Dla samej pacjentki największe znaczenie ma stwierdzenie, czy komórki w widoczne w rozmazie są prawidłowe, budzą podejrzenia czy też są nieprawidłowe. Jeśli komórki są prawidłowe kobieta jest zdrowa i nie wymaga dalszej diagnostyki. W przypadku stwierdzenia komórek podejrzanych lub nieprawidłowych, konieczne są dalsze badania i leczenie.

    Badanie cytologiczne jest niezmiernie ważne, podobnie jak mammografia. Każda świadoma i dbająca o zdrowie kobieta powinna się poddawać tym badaniom. Badanie cytologiczne umożliwia wykrycie raka szyjki macicy we wczesnej fazie a nawet samej dysplazji, czyli zmiany na tle której prawdopodobnie rozwinie się rak szyjki macicy. Taka wczesna diagnostyka jest niezmiernie ważna. Pozwala na szybkie wykrycie choroby i wdrożenie niezbędnego leczenia, które ratuje życie!

    Co to jest rak piersi?

    Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem tej części ciała, a zarazem najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. U mężczyzn też występuje ale niezmiernie bardzo rzadko. W ostatnich dziesięcioleciach wzrosła zapadalność na ten nowotwór. Wiąże się to w dużej mierze z naszym stylem życia i dietą. Spory wpływ mają też czynniki genetyczne, w niektórych rodzinach istnieje uwarunkowana dziedzicznie predyspozycja do rozwoju raka sutka. Ryzyko jego rozwoju wzrasta po 30 roku życia, ryzyko to jest większe także u kobiet, które nie rodziły lub rodziły w późnym wieku. Podobnie jest w przypadku narażenia na promieniowanie jonizujące, które może zwiększać ryzyko rozwoju raka, ale tylko u kobiet przed 30 rokiem życia, kiedy gruczoł piersiowy jest jeszcze w fazie rozwoju. Niewielki wpływ na zwiększoną zachorowalność ma też stosowanie środków antykoncepcyjnych, hormonalnej terapii zastępczej. Także palenie tytoniu ma niekorzystny wpływ.

    Rak gruczołu piersiowego może objawiać się jako guzek wyczuwalny w badaniu palpacyjnym. Może też powodować zaciągnięcie brodawki sutkowej dając objaw tak zwanego pępka rakowego. Innym objawem jest charakterystyczny wygląd skóry piersi przypominający skórkę pomarańczową, spowodowane jest to obrzękiem, spowodowanym zajęciem przez nowotwór naczyń chłonnych.

    Obecne badania mammograficzne umożliwiają wykrycie raka piersi, zanim da jakiekolwiek objawy.

    Mammografia, co to za badanie?

    Mammografia jest nieinwazyjnym badaniem piersi. W badaniu tym wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie, jednak w tak małej dawce, że jest ono zupełnie bezpieczne. Celem badania mammograficznego jest wczesne wykrycie nowotworów piersi. Promieniowanie jonizujące przenika przez pierś i naświetla kliszę, na której tworzy obraz podobny do tego z badania RTG. Następnie radiolog ogląda zdjęcie i ocenia czy struktura piersi jest prawidłowa czy też nie. Badanie może uwidocznić znajdujące się w gruczole piersiowym lite masy i ogniska wapnienia, które mogą wskazywać na rozwój nowotworu.

    Badanie to nie jest doskonałe. Ocenia się, że daje fałszywie negatywne wyniki (nie wykrywa istniejącego nowotworu) w 10% przypadkach. Oznacza to że 10 na 100 nowotworów jest nie wykrywanych. Czasem wynika to z błędu osoby oceniającej zdjęcie. Częściej jednak spowodowane jest to tym, że nowotwór ukrywa się za zdrowymi zasłaniającymi go tkankami. Niektóre rodzaje nowotworów w ogóle nie dają się wykryć w mammografii. Pomimo tego badanie to ma wiele zalet, dzięki którym jest tak szeroko stosowane. Jest badaniem stosunkowo tanim, szybkim i bezpiecznym. Dzięki temu można przebadać całą populację kobiet, w której jest ono wskazane.

    Czy każda kobieta powinna wykonywać mammografię?

    W Polsce, zaleca się regularne badanie piersi co 2 lata u kobiet od 40 do 50 roku życia, oraz co rok u kobiet starszych. Im kobieta młodsza tym tkanki z których zbudowana jest pierś są gęstsze i ich ocena jest trudniejsza. Poza tym młodsze kobiety dużo rzadziej chorują na raka piersi, dlatego też nie zaleca się mammografii u kobiet młodszych. Wyjątkiem są kobiety, u których w rodzinie wystąpiły choroby piersi lub u których stwierdzono genetyczną skłonność do rozwoju nowotworu. Takie kobiety powinny dużo wcześniej zacząć kontrolę własnych piersi.

    Dostępność tego badania w Polsce jest wystarczająca, aby objąć nim wszystkie kobiety, które tego wymagają. Problemem jest raczej świadomość polek, które uważają, że ich rak piersi nie dotyczy, nie mają czasu albo po prostu nie wiedzą gdzie mogą takie badanie wykonać. Tymczasem jest ono dostępne w większości polskich szpitali. Wystarczy jedynie skierowanie od lekarza rodzinnego i umówienie się na dogodny termin badania. Czasem wiąże się to z kilkutygodniowym, ale nie dłuższym okresem oczekiwania. Ostatecznie badanie można wykonać prywatnie, a jej koszt to około 100zł.

    Jak przebiega badanie i jak się do niego przygotować?

    Badanie nie wymaga szczególnych przygotowań. Ważne jest jedynie, aby pacjentka w dzień badania nie stosowała dezodorantów, talku, pudru ani balsamów w okolicy klatki piersiowej, pach, szyi i samej piersi. Substancje te mogą imitować w badaniu obrazy zwapnień i prowadzić do błędnej interpretacji wyniku. Na badanie najlepiej przyjść w dwuczęściowym stroju, tak aby łatwo można było się rozebrać od pasa w górę.

    W trakcie właściwego badania, pierś pacjentki układana jest nad kliszą, na specjalnej powierzchni. Następnie przy pomocy płytki, pierś jest uciskana tak, aby poprawić jakość zdjęcia oraz uniknąć rozmazania obrazu podczas przypadkowego ruchu. Pierś uciska się w wymiarze poziomym i pionowym, wykonując dwa zdjęcia: od góry i od boku.

    Badanie to określane jest mianem przesiewowej mammografii. Pacjentka otrzymuje wynik w postaci kliszy i opisu, z którym powinna zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego, ginekologa bądź do poradni zajmującej się chorobami piersi. Jeśli pacjentka miała już wcześniej wykonywaną mammografię, powinna dla porównania, wziąć ze sobą także wyniki wcześniejszego badania.

    Wynik nie był prawidłowy. To jeszcze nie powód do paniki!

    Jeśli wynik badania budzi podejrzenia, wdraża się dokładniejszą diagnostykę, mającą na celu ustalić dokładnie charakter zmiany w piersi. W tym celu wykonuje się mammografię diagnostyczną lub badania USG piersi. Jeśli te badania nie są wystarczające i lekarz nie jest na ich podstawie, w stanie wykluczyć raka, zleca się wykonanie biopsji tego fragmentu piersi. Polega ona na pobraniu fragmentu tkanki z podejrzanego miejsca, za pomocą cienkiej igły. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Biopsję przeprowadza się pod kontrolą mammografii lub USG, tak aby badane fragmenty tkanki pobierane były dokładnie z tego miejsca, który interesuje lekarza. Następnie wycinki oglądane są przez histopatologa pod mikroskopem, dzięki czemu są w stanie precyzyjnie określić rodzaj zmiany.

    Często okazuje się, że podejrzane zmiany w piersi są łagodne (np. torbiele). Ocenia się że około 7 – 15% kobiet, u których wykonuje się przesiewową mammografię, jest kierowanych do dalszej diagnostyki z powodu podejrzanych wyników. Tylko co dziesiąta z nich kierowana jest następnie do wykonania biopsji. Biopsja potwierdza raka piersi u około 3 – 4 na 10 badanych kobiet. Połowa wykrywanych w ten sposób raków piersi jest we wczesnej fazie zaawansowania i może być w całkowicie wyleczona.

    Kiedy wykonuje się USG piersi?

    Badanie USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe, które odbijają się od różnych tkanek sutka w różnym stopniu i wracają do urządzenia badającego. Następnie komputer tworzy z zebranych w ten sposób informacji obraz badanej piersi. Podobnie jak mammografia jest badaniem nieinwazyjnym i bezpiecznym. W dodatku można je wykonywać częściej.

    Kiedy więc badanie USG stosuje się w kontroli piersi? Przede wszystkim jest ono wskazane u kobiet młodszych niż 40 lat, jako uzupełnienie samokontroli piersi i badania lekarskiego. Piersi młodszej kobiety zawierają więcej tkanki gruczołowej i włóknistej. Dzięki temu USG jest wystarczające do wykrycia zmian chorobowych. U starszych kobiet także czasem wykonuje się USG jako uzupełnienie mammografii. Budowa piersi kobiet w starszym wieku podlega zmianom i samo badanie USG bardzo często nie jest wystarczające do wykrycia choroby nowotworowej, dlatego też u tych kobiet zaleca się mammografię.

    Szczególnym wskazaniem do wykonania tego badania są niepokojące zmiany w piersi: guzki, stwardnienia, zaciągnięcia skóry.

    Badanie nie wymaga jakiegoś szczególnego przygotowania. Zaleca się jego wykonywanie w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego.

    Regularne badanie piersi ratuje życie!

    Wiele kobiet zawdzięcza życie właśnie temu, że regularnie badało piersi. Rak gruczołu piersiowego jest nowotworem, który najczęściej rośnie bardzo wolno. Regularne kontrola umożliwia jego wykrycie o wiele wcześniej niż jesteśmy go w stanie wyczuć podczas samobadania. To daje szansę na rozpoczęcie leczenia we wczesnej fazie choroby, kiedy jest ona jeszcze całkowicie uleczalna. Dzięki temu można ocalić pierś a nawet życie!

    Autor: Artur Gwoździowski

    Skomentuj →

Photostream