• Fobia (nowołac. phobia – stany lęku u neuropatów) – rodzaje, leczenie

    Fobia (nowołac. phobia „stany lęku u neuropatów”, z gr. φόβος phóbos „strach, lęk”) to zaburzenie nerwicowe, którego objawem osiowym jest uporczywy lęk przed różnymi określonymi sytuacjami, zjawiskami lub przedmiotami, związany z unikaniem sytuacji wywołujących go i utrudnieniem funkcjonowania w społeczeństwie. Fobie wywołane są przez pewne sytuacje lub obiekty zewnętrzne wobec osoby przeżywającej lęk, które obiektywnie nie są niebezpieczne. Cierpi na nie około 10% ludzkości.

    Zasadniczy obraz fobii to przesadne reakcje zaniepokojenia i trwogi, pomimo świadomości o irracjonalności własnego lęku i zapewnień, że obiekt strachu nie stanowi realnego zagrożenia. Co więcej powoduje to chęć ukrycia fobii i odkrycie, lub nawet samo myślenie o odkryciu przez kogoś przypadłości może prowadzić do ataków paniki.

    DSM IV (klasyfikacja zaburzeń psychicznych) dzieli fobie na specyficzne i fobię społeczną. Fobie specyficzne to fobie przed: zwierzętami, obiektami, sytuacjami społecznymi (np. zamknięte pomieszczenia, windy) krwią i zranieniem, chorobami czy śmiercią. Fobia sytuacyjna związana jest z lękiem przed wykonaniem jakiejś zawstydzającej czynności na oczach innych ludzi i nieumiejętności jej kontrolowania-zatrzymania np. potrzeba fizjologiczna oddania kału, moczu itp. Czasem poczucie strachu wywołuje już sama myśl o braku kontroli nad własnym zachowaniem. ICD-10 wyróżnia wśród zaburzeń lękowych w postaci fobii (F40) agorafobię, fobie społeczne, specyficzne (izolowane) postaci fobii, inne zaburzenia lękowe w postaci fobii oraz fobie bliżej nie określone.

    Podobnie jak w przypadku innych (zaburzeń lękowych), fobia zazwyczaj wiąże się z objawami psychosomatycznymi, na przykład z przyspieszeniem bicia serca, suchością w ustach, szczękościskiem, nadmiernym poceniem się, zawrotami głowy oraz poczuciem utraty kontroli nad swoim zachowaniem lub subiektywnym poczuciem choroby psychicznej. Zdarza się, że lęk fobiczny współistnieje z epizodami depresji, może wywołać stan przedzawałowy, ustanie bicia serca, drętwienie kończyn, znaczny spadek lub wzrost ciśnienia, bezdech, duszności, zaburzenia spostrzegania i mowy, ucisk na klatkę piersiową, głowę, nos lub brzuch i in.; może prowadzić do omdleń oraz arytmii serca.

    Fobie są całkowicie uleczalne w procesie psychoterapeutycznym.

    Postaci fobii

    agorafobia F40.0 (10 – 50% wszystkich fobii, początek we wczesnej dorosłości)
    fobia społeczna F40.1 (10% wszystkich fobii, początek w adolescencji)
    Specyficzne (izolowane) postacie fobii F40.2 (fobie proste)

    fobie dotyczące zwierząt i owadów (zoofobie)

    (5 – 15% wszystkich fobii, początek w dzieciństwie); lęk może występować nie tylko przed samymi zwierzętami, ale także przedstawiającymi je zdjęciami i obrazkami i wszystkim co może kojarzyć im się z obiektem lęku
    agrizoofobia – lęk przed dzikimi zwierzętami
    ailurofobia (felinofobia) – lęk przed kotami
    arachnofobia – lęk przed pająkami lub innymi bezkręgowcami zbliżonymi do nich wyglądem
    batrachofobia – lęk przed żabami
    entomofobia – lęk przed owadami
    equinofobia – lęk przed końmi
    ichtiofobia – lęk przed rybami
    galeofobia – lęk przed rekinami
    kynofobia – lęk przed psami
    reptilliofobia – lęk przed gadami
    ofidofobia – lęk przed wężami
    rodentofobia – lęk przed gryzoniami
    ornitofobia lub awizofobia – lęk przed ptakami

    fobie dotyczące elementów otoczenia naturalnego

    (20% wszystkich fobii)
    aerofobia – lęk przed powietrzem (wiatr, przeciąg, podróż kolejką napowietrzną)
    asfaltofobia – lęk przed wszechogarniającym asfaltem (szczególnie widoczna u ludzi zamieszkujących w dużych aglomeracjach miejskich)
    antofobia – lęk przed kwiatami
    arsonofobia – lęk przed ogniem
    blanchofobia – lęk przed śniegiem
    brontofobia – lęk przed burzą
    hydrofobia – wstręt do picia wody
    keraunofobia – lęk przed piorunami
    mykofobia – wstręt do grzybów
    ovophobia – lęk przed jajkami
    enetofobia – lęk przed pinezkami

    fobie dotyczące urazów i chorób

    (15 – 25% wszystkich fobii, początek w wieku średnim)
    aidsfobia – lęk przed zakażeniem wirusem HIV
    algofobia – lęk przed bólem
    akarofobia – lęk przed roztoczami, zwłaszcza powodującymi świerzb
    amathofobia – lęk przed kurzem
    arachibutyrofobia – lęk przed zarazkami
    bakteriofobia – lęk przed bakteriami
    dysmorfofobia (DMF) – lęk przed deformacją, zaburzenie spostrzegania własnego ciała, objaw anoreksji i treść urojeń hipochondrycznych w schizofrenii
    emetofobia – lęk przed wymiotowaniem
    erytrofobia – lęk przed zaczerwienieniem się (zwykle w momencie adolescencji lub jako symptom nerwicy lękowej)
    hemofobia – lęk przed widokiem krwi (występuje bradykardia i omdlenia)
    kancerofobia – lęk przed chorobami nowotworowymi
    maniafobia (agateofobia, dementofobia) – lęk przed chorobą psychiczną, szaleństwem
    mizofobia – lęk przed brudem (często z towarzyszącymi natręctwami (np. mycia rąk))
    nozofobia – lęk przed zachorowaniem
    rytifobia – lęk przed zmarszczkami
    tanatofobia – lęk przed śmiercią (objawia się uczuciami takimi jak: zbliżająca się utrata świadomości, stan przedzawałowy, ustanie bicia serca, zawroty głowy, drętwienie kończyn, kołatanie serca, znaczny spadek lub wzrost ciśnienia oraz pulsu, bezdech, duszności, ucisk na klatkę piersiową, głowę lub brzuch)
    tokofobia – lęk przed ciążą i porodem
    traumatofobia – lęk przed zranieniem
    trypanofobia – lęk przed zastrzykami
    wenerofobia – lęk przed chorobami wenerycznymi
    syfilidofobia – lęk przed zachorowaniem na syfilis

    fobie sytuacyjne

    achluofobia (nyktofobia, skotofobia) – lęk przed ciemnością
    akrofobia – lęk wysokości
    aquafobia – lęk przed wodą
    cyberfobia – lęk przed korzystaniem z technicznych udogodnień informatycznych
    dromofobia – lęk przed podróżowaniem
    amaksofobia – lęk przed prowadzeniem samochodu
    awiofobia – lęk przed lataniem samolotem
    nautofobia – lęk przed rejsem statkiem
    siderodromofobia – lęk przed jazdą koleją
    gefyrofobia – lęk przed przekraczaniem mostów
    glassofobia – lęk przed wystąpieniami publicznymi
    hypsofobia – lęk przed upadkiem w przepaść
    klaustrofobia – lęk przed zamkniętymi pomieszczeniami
    kleptofobia – lęk przed kradzieżą
    odontofobia – lęk przed wizytą u stomatologa
    stasibasifobia – lęk przed staniem i chodzeniem (częste zaburzenie u osób w wieku podeszłym)
    basifobia – lęk przed chodzeniem
    stasifobia – lęk przed staniem
    tafefobia – lęk przed pogrzebaniem żywcem
    technofobia – lęk przed (zaawansowaną) techniką
    triskaidekafobia – lęk przed liczbą 13 (liczbami feralnymi)

    fobie dotyczące relacji interpersonalnych

    antropofobia – lęk przed ludźmi
    gamofobia – lęk przed zawarciem małżeństwa (patrz kompleks Piotrusia Pana, mizoandria)
    homofobia – lęk przed zetknięciem z osobami o orientacji homoseksualnej, byciem homoseksualistą
    ksenofobia – lęk przed obcymi ludźmi
    nekrofobia – lęk przed umarłymi
    ochlofobia – lęk przed tłokiem
    seksofobia – lęk przed płcią przeciwną
    androfobia – lęk przed mężczyznami (patrz: mizoandria)
    gynefobia – lęk przed kobietami (patrz: mizogynia)
    kaligynefobia – lęk przed pięknymi kobietami

    inne

    aichmofobia – lęk przed ostrymi przedmiotami
    aulofobia – lęk przed instrumentami muzycznymi, które kojarzą się z członkiem
    chrystofobia – potoczne określenie niechęci do chrześcijaństwa
    fobofobia – lęk przed lękiem
    hytewafobia – lęk przed zapachami
    pantofobia – lęk przed wszystkim
    pekkatofobia – lęk przed popełnieniem grzechu
    picturefobia – lęk przed obrazami uwieczniającymi ilustrację które w rzeczywistości są żywę
    teofobia – lęk przed Bogiem
    Heksakosjoiheksekontaheksafobia – lęk przed liczbą 666

    Przyczyny

    Fobia może być nabyta poprzez warunkowanie klasyczne – gdy dana osoba kojarzy obiekt wywołujący lęk z niebezpieczeństwem. (Na przykład jako dziecko mogła być straszona pająkami, zamknięta w szafie, gdzie był pająk lub widziała paniczne reakcje swoich rodziców na pająka.) Takie wyjaśnienie oferują teorie behawiorystyczne.

    Teorie wywodzące się z konwencji psychoanalitycznej, akcentujące znaczenie nieświadomości w ludzkim życiu postulują istnienie kilku mechanizmów powstawania reakcji fobicznych jak przeniesienie agresji, czy regresja. W wyniku przeniesienia obiekt lęku spostrzegany jest zagrażający, dochodzi do projekcji (przypisywania) własnych wypartych emocji obiektowi lęku. Zagrożenie wywoływać mogą własne niechciane i nieakceptowane emocje, jak agresja lub projekcja własnych skłonności z poprzednich faz rozwoju psychoseksualnego.

    W psychologii ewolucyjnej akcentuje się przystosowawczą rolę fobii. Np. lęk przed pająkami, innymi jadowitymi owadami czy gadami był przystosowawczy z punktu widzenia przetrwania organizmów, toteż postawa taka jest związana z naszym repertuarem genowym i jest bardzo łatwo uaktywniana w codziennym życiu.

    Leczenie

    Jednym ze sposobów opanowywania fobii jest systematyczna desensytyzacja (odwrażliwianie), terapia taka polega na stopniowym konfrontowaniu pacjenta z przedmiotem jego lęku.

    Stosuje się także wygaszanie reakcji poprzez tzw. zanurzanie, czyli doprowadzanie do kontaktu pacjenta z bodźcem lękowym, zamiast jego unikania – ogrody zoologiczne prowadzą kursy edukacyjne dotyczące ofidiofobii, na których zainteresowani mogą dowiedzieć się prawdy o wężach, ich zwyczajach i w jaki sposób należy się z nimi obchodzić.

    Niekiedy stosowana jest także terapia implozywna.

    W NLP jedną z metod terapii jest desensytyzacja w wyobraźni. Zakłada, że lęk jest odpowiedzią na błędy w postrzeganiu świata i zjawisk i stara się je naprawić. Dzięki tej metodzie możemy zredukować fobię do minimum, lub nawet zupełnie wyeliminować.

    Psychoanalitycy postulują uświadomienie pacjentowi symbolicznych treści skrywających się pod postacią fobii. Na przykład lęk kobiety przed pająkiem może być przeniesieniem lęku przed agresywnym mężczyzną.

     

    Skomentuj →

Photostream