• Blizna (cicatrix) – rodzaje, leczenie, usuwanie

    Blizna (cicatrix) jest  tkanką łączną włóknistą powstającą w procesie gojenia, która zastępuje tkankę uszkodzoną przez uraz lub chorobę. Tworzenie blizny jest częścią normalnego procesu gojenia się rany, w którym uszkodzona skóra właściwa zostaje zastąpiona nową, dobrze unaczynioną, tkanką ziarninującą, z licznymi najpierw ułożonymi przypadkowo, potem już w sposób uporządkowany włóknami kolagenu. Blizna powstaje w miejscu zranienia lub innego uszkodzenia skóry.

    Właściwości

    Zranienie daje początkowo bliznę silnie zaczerwienioną, która następnie przyjmuje kolor perłowy. Skóra w miejscu po dużej ranie już nie odzyskuje naturalnego koloru. Ostateczny wygląd blizny zależy od uwarunkowań osobniczych i predyspozycji dziedzicznych.

    Z powodu braku włókien sprężystych i przydatków blizny mają skłonność do pękania.

    Ze względu na większą urazowość, na występowanie blizn szczególnie narażone są dzieci, których skóra jest fizjologicznie bardziej napięta.

    Podział blizn

    • Przerostowe (hypertroficzne, keloidowe) powstałe na skutek nadmiernego tworzenia włókien kolagenowych, o powierzchni wypukłej z licznymi wypustkami, np.blizny pooparzeniowe.
    • Zanikowe (atrofczne, cienkie, bibułowate, o powierzchni cienkiej, zapadniętej), np. blizny potrądzikowe.

    Obraz histologiczny

    W obrazie histologicznym, w następstwie urazu dochodzi do migracji fibroblastów, komórek zapalnych oraz substancji podstawowej tkanki łącznej i naczyń, co pozwala na tworzenie się nowego kolagenu (typ I i III), a liczba komórek z czasem maleje.

    Przeważająca tkanka włóknista tworzy nieregularne wiązki włókien kolagenu ułożone w różnych kierunkach. To cecha odróżniająca bliznowce od blizn przerostowych, gdzie włókna kolagenu ułożone są równolegle do długiej osi blizny.

    Ponadto w keloidach włókna sprężyste ulegają zwyrodnieniu i dochodzi do zaniku przydatków skóry. Naskórek jest prawidłowy lub wykazuje cechy zaniku.

    Blizny przerostowe

    Występowaniu keloidów i blizn przerostowych towarzyszy nierzadko świąd i dolegliwości bólowe, także ograniczenie ruchomości przy umiejscowieniu w pewnych regionach ciała jak okolica stawów czy skóra twarzy.

    Blizny przerostowe, uniesione rumieniowate zmiany, występują u 1,5 – 4,5% populacji. Rozwijają się w stosunkowo krótkim czasie od momentu uszkodzenia skóry (4-8 tygodni od epitelializacji) i nie przekraczają granicy rany. Zmniejszają się z biegiem czasu. Mogą się cofać samoistnie, choć znane są przypadki ich dalszego wzrostu.

    Bliznowce (keloidy)

    Bliznowce zawsze przekraczają początkową linię zranienia. Powiększają się z upływem czasu. Występują częściej u osób o ciemnej karnacji. Brak jest istotnego zróżnicowania histologicznego pomiędzy keloidem a blizną przerostową.

    Keloidy podobnie jak blizny przerostowe to zaburzenia związane głównie z nadmierną aktywnością fibroblastów. W odróżnieniu od blizn przerostowych nie wykazują tendencji do samoistnego spłaszczenia i cofania się. Są to guzkowate lub płaskie wypustki, zaczerwienione i swędzące.

    Zaliczane są do łagodnych nowotworów skóry, są guzami łącznotkankowymi, które pojawiają się w miejscu urazów i uszkodzeń skóry, a także z blizn potrądzikowych. W ciągu kilku miesięcy lub lat mogą ulec przeobrażeniu w zgrubiałe blizny.

    Rozmiary tych twardych guzów włóknistych, zwykle przekraczają granice urazu. Powstawać mogą nawet samoistnie, choć odzywają się głosy kwestionujące samorzutność ich powstawania, lub powstanie po małym urazie, jak po ukąszeniu owadów. Częściej jednak powstają w efekcie większego urazu termicznego czy mechanicznego, na skutek oparzeń, zabiegu chirurgicznego, czy dermabrazji.

    Z obecnych doniesień wynika, że występują u 5-15% populacji, częściej u młodych osób, zwłaszcza z ciemnym kolorem skóry, rzadziej u rasy białej, nie notowane u albinosów.

    Istotne jest umiejscowienie blizny, zwłaszcza w skórze narażonej na fizjologiczne wzmożone napięcie. Predysponowana jest skóra górnej części klatki piersiowej, kończyn górnych i dolne 2/3 twarzy.

    Zawsze, w przypadku patologicznej blizny dochodzi do rozregulowania równowagi między pobudzaniem i hamowaniem syntezy kolagenu w przebiegu procesu gojenia rany.  Ma to miejsce najczęściej u osób pomiędzy 10 a 30 rokiem życia.

    Blizny zanikowe (atroficzne)

    Blizny zanikowe leżą  w powierzchni skóry lub poniżej, są efektem zakłócenia procesu gojenia, związanego z niedostateczną syntezą nowej tkanki, jak ma to miejsce w przypadku trądziku, blizn po ospie wietrznej, czy nieprawidłowym leczeniu sterydami.

    Miejscowy stan zapalny działa na podścielisko łącznotkankowe położone poniżej, prowadząc do jego destrukcji. Do blizn zanikowych zalicza się również rozstępy.
    Leczenie bliznowców, blizn przerostowych i blizn zanikowych.

    Blizny należy chronić przed wpływem promieniowania UV i wysokich temperatur. Przeciwwskazane więc jest ich opalanie, a zalecane stosowanie filtrów słonecznych.

    Ogólnie metody leczenia możemy podzielić na chirurgiczne i niechirurgiczne. Obecnie zaleca się metody skojarzone.

    Nieładne blizny są często skutkiem zranienia lub wrodzonego defektu.

    Operacja chirurgiczna polega na usunięciu starej tkanki bliznowatej, rozluźnieniu i połączeniu otaczającej skóry za pomocą szwów. Mogą być redukowane pod warunkiem że nie naruszają okolicznych tkanek,  jak niekiedy dzieje się  w oparzeniach,

    Leczenie jest trudne, zwłaszcza w przypadku bliznowców, które ciężko poddają się zmniejszaniu, a usunięte chirurgicznie nawracają, przybierając jeszcze większy rozmiar. Wybór metody leczenia zależy od dokładnej oceny klinicznej.

    Leczenie bliznowców

    Leczeniem zajmuje się dermatolog.
    W przypadku ograniczania ruchomości stawów mogą być usuwane chirurgicznie.

    Do najczęściej stosowanych metod leczenia zalicza się:

    • leczenie chirurgiczne,
    • farmakologiczne (doogniskowe iniekcje kortykosteroidów – ostrzykiwanie triamcynolonem – zwłaszcza jeśli towarzyszą objawy pieczenia i/lub świądu,; preparaty stosowane zewnętrznie – opatrunki okluzyjne z fluorowanymi sterydami, i ogólnie)
    • metody fizyczne, do których należą krioterapia, laseroterapia, presoterapia i radioterapia.

    5FU podawany doogniskowo daje dobre efekty lecznicze w przypadku małych keloidów.

    Połączenie fluorouracylu z triamcinolonem w iniekcjach co 3 tygodnie, gdyby nie wysoka bolesność, uznać by można za bardzo efektywną terapię.

    Rzadziej stosowane metody to doogniskowe iniekcje werapamilu, kolchicyny.

    Obiecującą metodą wydaje się być doogniskowe stosowanie bleomycyny, ostrzykiwanie blizny toksyną botulinową, a dla zmniejszenia ryzyka nawrotu stosowanie pentoksyfiliny.

    Inne preparaty farmakologiczne do leczenia bliznowców to: penicylamina, retinoidy, siarczan dekstranu, madecasol, a także interferon podawany doogniskowo co 1-2 tygodnie (INF- alfa-2b, INF-gamma).
    Leczenie nie zawsze jest skuteczne ponieważ bliznowce mają tendencję do odrastania.

    Leczenie blizn przerostowych

    W przypadku blizn przerosłych wycięcie chirurgiczne daje dobre efekty, zwykle dzięki zmianie stopnia napięcia skóry w obrębie blizny. W wyborze metody pomocny jest wywiad odnośnie czasu pojawienia się zmiany.

    Techniki chirurgiczne:

    • wycięcie blizny i wszycie w to miejsce przeszczepu skóry w celu uzyskania gładkiej, równej blizny, kosmetycznie lepszej od poprzedniej),
    • ekspandery, czyli rozciągacze tkankowe, dzięki którym można uzyskać pewien nadmiar zdrowej skóry potrzebny do przemieszczenia w miejsce blizny.

    Jako pierwsze po wygojeniu zaleca się leczenie farmakologiczne miejscowe. Stosowane są maści (Cepan, Contractubex) zawierające wyciąg z cebuli morskiej i heparynę, które sprzyjać mają normalizacji dalszego procesu gojenia. Choć stosowane były one w praktyce lekarskiej przez lata, ostatnio przeprowadzone badania skuteczności nie wykazały przewagi nad placebo, podobnie jak kortykosteroidów stosowanych zewnętrznie (opatrunki okluzyjne), które, jak się wydaje, jedynie eliminują świąd.

    Zastąpiono je iniekcją kortkosteroidów (Triamcinolonu) do zmiany chorobowej co 6-8 tygodni. Takie doogniskowe leczenie farmakologiczne działa zmiękczająco na bliznę i, choć jest przewlekłe, ogranicza jej rozmiar.

    Szczególnie dobre efekty daje łączenie: zabiegu chirurgicznego i iniekcji steroidów. Osobom źle tolerującym iniekcje zalecane są maści w opatrunkach okluzyjnych – Fluocinolon.

    Dobre wyniki leczenia daje presoterapia, czyli leczenie uciskiem (przez 4-12 miesięcy), stosowanie opatrunków z żelu silikonowego (np. Dermatix, Cicaplast) oraz plastrów silikonowych.

    Leczenie blizn zanikowych

    • Peeling chemiczny (AHA, TCA),
    • Mikrodermabrazja,
    • Metody chirurgiczne (dermabrazja mechaniczna, dermabrazja laserowa (lasery: CO2, erbowy));
    • Unikalna  metoda leczenia blizn zanikowych wywołanych przewlekłym stosowaniem kortykosteroidów polega na wstrzykiwaniu roztworu soli fizjologicznej, powodującej ich wypłukanie i ponownym pobudzeniu rozrostu tkanki tłuszczowej.
    • Kompresoterapię znajdujemy nadal w schematach leczenia blizn przerostowych, szczególnie pooparzeniowych, najczęściej w połączeniu z żelami lub plastrami silikonowymi oraz iniekcjami kortykosteroidów.

    Inne metody leczenia

    Do innych metod leczenia zaliczamy: kriochirurgię, laseroterapię, rzadziej obecnie radioterapię, oraz peelingi lekarskie.

    Blizny, będące defektami skóry właściwej, leczone za pomocą chemicznego złuszczania osiągają wyniki nie zawsze spełniające oczekiwania.

    Dermabrazja jest zabiegiem skutecznym, choć obarczonym długim okresem rekonwalescencji.

    Dobre efekty daje połączenie mikrodermabrazji czy peelingu z mezoterapią.

    Leczenie blizn hyperproliferacyjnych i chociaż nie poleca tej metody przy leczeniu keloidów, to jednak dwufazowo przeprowadzona daje zadowalające efekty nawet w przypadku małych keloidów, ale minąć musi 6-24 miesięcy od chwili powstania blizny.

    W pierwszej fazie, zabieg wykonany igłą bez leku powiela fazę zapalną, a kiedy dochodzi do ponownego zbliznowacenia, użyty zostaje lek odtwarzający prawidłowe gojenie.

    Jonoforeza to jeszcze inny sposób wprowadzania leku w miejsce blizny.

    Oprócz zabiegów leczniczych stosuje się zabiegi pielęgnacyjne, natłuszczanie, nawilżanie i masowanie, choć brak jeszcze wiarygodnych badań potwierdzających skuteczność takiej terapii.

    Wspomagająco w leczeniu blizn na wczesnym etapie ich powstawania stosuje się preparaty,  jak Cicalfate, o działaniu antybakteryjnym i przyspieszającym regenerację naskórka.

    Laseroterapia

    Zastosowanie laserów w leczeniu blizn zarówno zanikowych, jak i przerostowych. Laser CO2, dzięki któremu możliwe jest uzyskanie 80% poprawy klinicznej polecany jest do leczenia blizn zanikowych. Uszkodzenie termiczne w przypadku lasera CO2 powoduje dodatkowo przebudowę struktury kolagenu i lepszy efekt kosmetyczny.

    Niektórzy jednak, mimo nieco mniejszej skuteczności, zalecają stosowanie laserów Er: YAG, z powodu mniejszego nasilenia objawów ubocznych.

    Przy stosowaniu terapii laserowej w przypadku blizn przerostowych i keloidów, w przeciwieństwie do blizn zanikowych, czas wykonania zabiegu gra istotną rolę.

    Wykonanie zabiegu po upływie kilku tygodni od urazu, może przyczynić się do uzyskania znacznie lepszego wyniku, niż po paru latach.

    Przy stosowaniu laserów poprawę kliniczną uzyskuje się w 50-80 % przypadków, ale przy źle dobranych energiach powstaje groźba zwiększonego bliznowacenia.

    Skojarzenie laseroterapii i krioterapii z miejscowym stosowaniem nowoczesnych immunomodulatorów daje nowe możliwości, eliminując efekty uboczne inwazyjnych terapii.

    Nie bez znaczenia pozostaje samoakceptacja blizn przez pacjentów, w czym pomaga udane nakładanie preparatów korygujących i maskujących.

    Vichy wyprodukowało dodatkowo puder, pozwalający na cały dzień zachować rano wykonany makijaż-kamuflaż.

    Nowe preparaty kwasu hialuronowego – Esthelis i kolagenu – Evolance skutecznie korygują blizny potrądzikowe.Nowy preparat kwasu hialuronowego jest bardziej jednorodny od dotychczas stosowanych, co w tym wskazaniu ma duże znaczenie, a preparat kolagenowy, w nowej technologii niealergizujący, ma właściwości w pewnym stopniu integrowania się w skórze i pozostawania w niej do roku.

    Skutek leczenia warunkowany jest przez wiele czynników takich jak rodzaj blizny, jej rozmiar, głębokość, część ciała, na której powstała oraz okres, jaki dzieli jej zaistnienie od rozpoczęcia leczenia. Przez rok, kiedy blizna dojrzewa, można próbować wpływać na jej przyszły wygląd.

    Opracowanie : mgr farm. Bogumiła Jamrozy

    Skomentuj →

Photostream