Arytmie, czyli zaburzenia rytmu serca

Blok przedsionkowo – komorowy

Jest to utrudnienie lub całkowite zablokowanie przewodzenia impulsu elektrycznego z przedsionków do komór. Wyróżnia się trzy rodzaje tego bloku, zwane stopniami.

• blok I stopnia – wszystkie pobudzenia dochodzą do komór, jednak z pewnym opóźnieniem
• blok II stopnia – nie wszystkie pobudzenia docierają do komór, co jakiś czas zdarza się, że skurczowi przedsionków nie towarzyszy skurcz komór.
• blok III stopnia – żadne pobudzenie z przedsionków nie dociera do komór, które pracują niezależnie i znacznie wolniej niż powinny

Przyczyną jest dysfunkcja układu przewodzącego. Może być ona spowodowana chorobą niedokrwienną serca, zawałem, blokiem wrodzonym, zwyrodnieniem układu przewodzącego, kardiomiopatią, guzem serca, uszkodzeniem pooperacyjnym, chorobami układowymi, niektórymi lekami, niedoczynnością tarczycy, hiperkaliemią.

Chory może zgłaszać epizody omdlenia, gorszą tolerancję wysiłku, zawroty głowy, mroczki przed oczyma. Im poważniejszy blok tym silniejsze są objawy.

Bloki śródkomorowe

Są to bloki przewodzenia impulsu elektrycznego w obrębie pęczka Hissa lub którejś z jego odnóg. Może dochodzić do zwolnienia przewodzenia impulsu lub jego całkowitego zatrzymania. W przypadku bloku lewej odnogi, lewa komora aktywowana jest z opóźnieniem, poprzez pobudzenie z prawej komory, szerzące się przez przegrodę międzykomorową. W przypadku bloku prawej odnogi sytuacja jest odwrotna.

Przyczynami najczęściej są: choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, zapalenie mięśnia sercowego, wady serca,  choroby układowe, niektóre leki antyarytmiczne.

Bloki śródkomorowe często nie dają objawów. Zazwyczaj pojawiają się one, gdy blok jest bardzo zaawansowany i towarzyszy mu wcześniejsza niewydolność, która może się pogłębiać.

Diagnozowanie zaburzeń rytmu

Każdy, kto odczuwa objawy mogące wskazywać na zaburzenia rytmu serca, powinien zgłosić się do lekarza. Medycyna dysponuje dziś szerokimi możliwościami diagnostyki wszelkich arytmii. Podstawowym badaniem jest osłuchiwanie serca. Lekarz przysłuchując się jego pracy może stwierdzić przyśpieszony lub nadmiernie zwolniony rytm lub jego niemiarowość. Dodatkowo można wysłuchać szmery nad sercem, które czasami także mogą być przyczyną powstawania arytmii.

Najważniejszym badaniem w przypadku arytmii jest EKG. To właśnie badanie elektrokardiograficzne umożliwia precyzyjne zdiagnozowanie typu zaburzenia rytmu oraz jego nasilenia. Często też umożliwia wskazanie na przyczynę i jej lokalizację w obrębie struktur serca.

Jeśli arytmie zdarzają się napadowo i trudno jest je uchwycić, stosuje się tak zwane badanie holterowskie. (Holter EKG). Jest to całodobowe badanie EKG. Pacjent podłączony jest do urządzenia rejestrującego i zapisującego pracę jego serca przez 24 godziny. Badanie odbywa się zarówno podczas snu, w trakcie odpoczynku jak i przy codziennym wysiłku. Dzięki temu można obserwować pracę serca w różnych, codziennych sytuacjach. Zarejestrowany zapis jest potem interpretowany przez lekarzy za pomocą komputera. Badanie holterowskie jest zupełnie nieinwazyjne i bezpieczne dla pacjenta.

Wyspecjalizowane ośrodki kardiologiczne dysponują możliwością elektrofizjologicznego badania serca. Badanie to umożliwia precyzyjną identyfikację zaburzeń rytmu. Jest jednak badaniem inwazyjnym, wymaga cewnikowania serca.

Leczenie zaburzeń rytmu

Zaburzenia rytmu można w większości przypadków skutecznie leczyć. Jeśli znana jest ich przyczyna i jest ona możliwa do wyeliminowania, prowadzi się leczenie przyczynowe. Przykładem mogą być zaburzenia hormonalne tarczycy. Jej niedoczynność jak i nadczynność mogą wywołać zaburzenia rytmu. Wyrównanie funkcji tarczycy może spowodować ustąpienie arytmii lub przynajmniej zredukowanie jej nasilenia. Tak samo, prawidłowe leczenie nadciśnienia tętniczego lub choroby niedokrwiennej serca przeciwdziała rozwojowi zaburzeń rytmu.

Lekarze dysponują całą gamą leków przeciwarytmicznych, które mogą zastosować w konkretnych przypadkach. Leki te, ogólnie mówiąc, zmniejszają pobudliwość serca. Inne leki stosowane są w zaburzeniach nadkomorowych, a inne w komorowych. Leki te mogą mieć paradoksalnie także działanie proarytmogenne, co oznacza że mogą też wywoływać arytmie. Z tego powodu leki te powinny być dobierane bardzo ostrożnie i tylko przez doświadczonego lekarza, a pacjent często kontrolowany.

Poza leczeniem farmakologicznym stosuje się także defibrylację i kardiowersję. Defibrylacja stosowana jest w przypadku migotania lub trzepotania komór oraz podczas częstoskurczu komorowego bez tętna. Wszystkie te stany prowadzą do zatrzymania krążenia, co wiąże się bezpośrednio z utratą świadomości. Nieudzielanie właściwej pomocy w ciągu kilku minut doprowadza do zgonu pacjenta. Zaburzenia te najczęściej zdarzają się nagle, mogą dotknąć pacjenta w domu, w pracy, na ulicy. W takim przypadku należy natychmiast rozpocząć masaż serca i sztuczne oddychanie, tak aby podtrzymać przepływ krwi przez mózg i dać czas pogotowiu na dojazd do pacjenta. Zabiegi defibrylacji wykonuje się specjalnym urządzeniem, zwanym defibrylatorem. Pacjent jest nieprzytomny więc nie wymaga znieczulenia ani uśpienia. Elektrody defibrylatora przykłada się w odpowiednie miejsca na klatce piersiowej i próbuje się przerwać arytmię silnym wyładowaniem elektrycznym. W razie niepowodzenia, czynność powtarza się po chwili ponownie. W międzyczasie podaje się odpowiednie leki dożylnie, wg. algorytmu postępowania w nagłym zatrrzymaniu krążenia. Są to zabiegi ratujące życie.

Weryfikacja merytoryczna : Lek. med. Jan Paradowski
data modyfikacji : 30.05.2009, avs