Cukrzyca typu MODY
Cukrzyca typu MODY (MODY = ang. akronim Maturity Onset Diabetes of the Young) - grupa rzadkich i uwarunkowanych genetycznie, postaci cukrzycy, których objawy pojawiają się u osób w wieku 15-35 lat, a ich przebieg kliniczny jest zbliżony do cukrzycy typu 2.
Cukrzyca typu MODY dziedziczona jest jako cecha autosomalna dominująca i związana jest z mutacjami genów, których ekspresja ma miejsce w komórkach β trzustki, co powoduje zaburzenia w wydzielaniu przez nie insuliny, podstawowego hormonu odpowiedzialnego za gospodarkę węglowodanową organizmu. Choroba występuje rodzinnie w kilku pokoleniach, równie często u kobiet jak u mężczyzn.
Od cukrzycy typu 2 MODY różni:
- początek choroby w młodym wieku
- szczupła, nieotyła budowa ciała
- brak insulinooporności
Ze względu na rodzaj mutacji wyróżnia się obecnie 6 typów choroby:
| Nazwa | Gen | Inne zaburzenia | Lokalizacja mutacji | Częstość | Początek choroby | Leczenie |
| MODY 1 |
odkryty w 1996 roku defekt syntezy HNF4-α (Hepatocyte Nuclear Factor - hepatocytowy czynnik jądrowy) |
obniżone stężenie w surowicy: trójglicerydów, apolipoprotein AII i CII i lipoproteiny Lp(a) |
gen HNF4A - chromosom 20 |
rzadka |
dojrzewanie lub wczesna dojrzałość |
dla większości - pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych |
| MODY 2 |
najlepiej poznana postać, spowodowana mutacją genu dla glukokinazychromosom 7), enzymu przekształcającego glukozę w glukozo-6-fosforan. Wskutek mutacji wyższe glikemie są konieczne do pobudzenia prawidłowej sekrecji insuliny.
Cechuje ją łagodny przebieg bez tendencji do kwasicy i ketozy. ( |
upośledzenie wątrobowej syntezy glikogenu, zwiększenie wątrobowej glukoneogenezy i jej upośledzenie jej zahamowania przy hiperglikemii, niska masa urodzeniowa noworodków |
gen GCK - chromosom 7 |
druga najczęstsza postać MODY, MODY 2 i 3 stanowią 2/3 wszystkich przypadków MODY |
możliwa umiarkowana hiperglikemia przy urodzeniu; inaczej - wczesne dzieciństwo |
dieta i ćwiczenia; lekarstwa zazwyczaj niepotrzebne; niektórzy nie wymagają leczenia w dzieciństwie |
| MODY 3 |
najczęstsza postać MODY, mutacja w genie czynnika transkrypcyjnego dla HNF1-α, cechuje się dużą wrażliwością na leczenie pochodnymi sulfonylomocznika |
tubulopatia, duża wrażliwość na działanie pochodnych sulfonylomocznika, wady rozwojowe układu moczowo-płciowego |
gen TCF1 (syn. HNF1A) chromosom 12 |
najczęstsza postać MODY |
dojrzewanie lub wczesna dojrzałość |
początkowo - dieta; dalej - pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych |
| MODY 4 |
opisana w 1997 r. wyjątkowo rzadko spotykanej mutacja IPF-1 (czynnik promotora insuliny). W przypadku homozygot istnieje ryzyko agenezjitrzustki. |
agenezja trzustki (homozygoty) |
gen IPF1 - chromosom 13 |
rzadka |
wczesna dojrzałość; również później |
pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych |
| MODY 5 |
mutacja HNF1-β |
agenezja i torbielowatość nerek, inne wady układu moczowo-płciowego |
gen TCF2 (syn. HNF1B) - chromosom 17 |
rzadka |
dojrzewanie lub wczesna dojrzałość |
insulina; leczenie przyczynowe niewydolności nerek lub torbieli |
| MODY 6 |
opisana w 1999 roku mutacja genu NEUROD1/BETA2, produkt tego genu (czynnik transkrypcyjny Neuro D1) w połączeniu z IPF-1 przyłącza się do promotora genu insuliny |
|
gen NEUROD1/BETA2 - chromosom 2 |
rzadka |
w czwartej dekadzie życia |
insulina |
MODY 1, 3, 5 przebiegają z znaczną hiperglikemią, zwłaszcza poposiłkową, wymagają leczenia insuliną kilka-kilkanaście lat po rozpoznaniu choroby. Opisano pozatrzustkowe manifestacje choroby związane z mutacjami w hepatocytowych czynnikach jądrowych. Są to np. zaburzenia lipidowe, tubulopatia nerkowa (np. pod postacią obniżenia progu nerkowego dla glukozy), wady rozwojowe nerek i macicy.
Leczenie
Na podstawie danych z analizy dużych grup pacjentów z cukrzycą MODY można stwierdzić, że w 1/3 leczeni są oni dietą, 1/3 pochodnymi sulfonylomocznika, a w 1/3 insuliną. W typie MODY3 ze względu na znaczną wrażliwość na pochodne sulfonylomocznika przez wiele lat można z powodzeniem stosować leczenie tymi lekami.
Weryfikacja merytoryczna : Lek. med. Jan Paradowski
zródla: wikipedia, licencja: GNU FDL, autorzy, bj
data modyfikacji: 29.04.2009, izz
