Stwardnienie guzowate (choroba Bourneville'a-Pringle'a)
Stwardnienie guzowate (choroba Bourneville'a-Pringle'a, łac. sclerosis tuberosa, morbus Bourneville-Pringle, epiloia, dysplasia neurocutanea - dysplazja nerwowo-skórna, ang. tuberous sclerosis, tuberous sclerosis complex, TS, TSC) – rzadka, wielonarządowa choroba uwarunkowana genetycznie, należąca do grupy fakomatoz, powodująca zmiany w nerkach, sercu, gałkach ocznych, mózgu, płucach i skórze, często związana z upośledzeniem umysłowym i padaczką.
Stwardnienie guzowate zostało opisane jako nowa jednostka chorobowa w 1880 roku przez Désiré'a-Magloirea Bourneville'a. Przez ostatnie dwa dziesięciolecia dokonał się znaczny postęp w wiedzy o tej chorobie, związany z odkryciem jej genetycznego podłoża - mutacji w genach TSC1 i TSC2. Stwarza on nowe możliwości skutecznej terapii stwardnienia guzowatego.
Spis treści
1 Epidemiologia
2 Patogeneza
3 Objawy i przebieg
3.1 Ośrodkowy układ nerwowy
3.2 Nerki
3.3 Wątroba
3.4 Skóra i błony śluzowe
3.5 Narząd wzroku
3.6 Płuca
3.7 Serce
3.8 Przewód pokarmowy
3.9 Kości
3.10 Trzustka
3.11 Zęby
4 Zmienności
5 Patomorfologia
6 Rozpoznanie
7 Różnicowanie
8 Leczenie
9 Zalecenia
10 Rokowanie
Epidemiologia
Stwardnienie guzowate spotykane jest we wszystkich grupach etnicznych i rasowych, jednakowo często u obu płci. Szacunki co do częstości choroby znacznie się różnią; kiedyś stwardnienie guzowate uważane było za niezmiernie rzadkie, obecnie, wraz z postępem w diagnostyce i rosnącą wiedzą na temat choroby, liczba rozpoznań rośnie. W latach 50. częstość oceniano na 1:150 000, obecnie proponuje się 1:6.800 - 1:17.300. Oznacza to, że na tę chorobę na całym świecie choruje około 2 milionów osób.
Analizy populacyjne częstości stwardnienia guzowatego
| Australia |
1:150 000 |
Dawson, 1954 |
| . |
1:20 000 |
Paulson i Lyle, 1966 |
| . |
1:100 000 |
Nevin i Pearce, 1968 |
| Polska |
1:23 000 |
Zaremba, 1968 |
| Chiny |
1:170 000 |
Singer, 1971 |
| Populacja zachodniej Szkocji do 12 roku życia |
1:12 000 |
Sampson, 1989 |
| Olmsted County, Minnesota |
1:15 000 |
Shepherd et al, 1991 |
| Zachodnia Szwecja, dzieci od 1. do 15. roku życia |
1:6 800 |
Ahlsen et al, 1994 |
Patogeneza
Choroba spowodowana jest mutacją z utratą funkcji w genach TSC1 albo TSC2. W 2/3 przypadków jest to sporadyczna mutacja, u pozostałych pacjentów dziedziczenie jest autosomalne dominujące. Produkt białkowy genu TSC1 zlokalizowanego na 9. chromosomie (9q34) to hamartyna, gen TSC2 ma locus na 16. chromosomie i koduje tuberynę. Z tym samym locus wiąże się jedna z postaci zespołu wielotorbielowatych nerek; duże delecje u 2% pacjentów z mutacją TSC2 powodują wystąpienie objawów obu tych chorób. Obydwa geny - TSC1 i TSC2 są genami supresorowymi. Mechanizm patogenezy stwardnienia guzowatego jest analogiczny do tego opisanego przez Knudsona w przypadku siatkówczaka (teoria "dwóch uderzeń") i polega na spontanicznej mutacji w drugim allelu i utracie funkcji genu. Być może wyjątkiem są guzy kory mózgowej, w których patogenezie postuluje się mechanizm haploinsuficjencji. Nie potwierdzono doniesień o związku choroby z loci 12q (OMIM 191091) i 11q (OMIM 191090). Hamartyna i tuberyna funkcjonują w komórce jako kompleks Rheb-GTPazy zaangażowany w regulację podziałów komórkowych, hamujący szlak sygnalizacyjny mTOR. Mutacje w którymkolwiek z genów TSC1 albo TSC2 powodują, że kompleks jest nieaktywny, podziały komórek są zaburzone, a to z kolei sprzyja powstawaniu guzów nowotworowych.
Somatyczne mutacje w genie TSC1 odpowiadają za sporadyczną limfangioleiomiomatozę. (OMIM 606690) i powstawanie naczyniakomięśniakotłuszczaków nerek. Mutacje w genie TSC1 są też wiązane z ogniskową dysplazją korową Taylora (OMIM 607341).
Zmiany skórne u pacjenta ze stwardnieniem guzowatym. Ilustracja z artykułu Richarda Kothe'a z 1903 roku
czytaj dalej ...
