Zapalenie pochwy - vaginitis

Jest to grupa chorób infekcyjnych najczęściej rozpoznawanych w praktyce ginekologicznej, zwłaszcza u kobiet w wieku prokreacyjnym.

Flora bakteryjna pochwy i naturalna ochrona przed zakażeniem

Dolny odcinek dróg rodnych kobiety, obejmujący srom, pochwę i szyjkę macicy jest w warunkach naturalnych skolonizowany przez liczne mikroorganizmy. Odcinek górny zaś (obejmujący macicę, jajowody, jajniki oraz tzw. przymacicza) jest w stanie prawidłowym jałowy. Flora bakteryjna dolnego odcinka narządu rodnego kobiety ma więc decydujące znaczenie dla infekcji wstępujących. Prawidłowa flora bakteryjna pochwy w znacznym stopniu zabezpiecza przed rozwojem szczepów patogennych, a jej zaburzenia predysponują do zakażeń.

Niegdyś uważano, że jedyną bakterią, która naturalnie kolonizuje ten obszar kobiecego ciała jest pałeczka kwasu mlekowego Lactobacillus. Obecnie wiadomo, że z wydzieliny dróg rodnych kobiet bez dolegliwości izoluje się często także inne mikroorganizmy, Lactobacillus przypisuje się jednak nadal najistotniejsze działanie protekcyjne względem zakażeń pochwy mikroorganizmami chorobotwórczymi.

Bardzo istotnym czynnikiem ochronnym jest również kwaśne (4,5) pH wydzieliny z pochwy, które hamuje rozwój bakterii i grzybów. Barierę ochronną stanowi ponadto sam śluz pokrywający nabłonek oraz jego bakteriostatyczne składniki a także leukocyty, makrofagi i przeciwciała wydzielnicze.

Naturalna biocenoza pochwy podlega znaczącym zmianom w trakcie cyklu miesięcznego, ale także podczas ciąży, menopauzy, wskutek zmian partnerów seksualnych, chirurgicznych interwencji ginekologicznych, stosowania hormonoterapii, antybiotykoterapii, leczenia lekami immunosupresyjnymi czy sterydowymi oraz zaniedbań w higienie osobistej, dlatego wszystkie te czynniki predysponują do rozwoju zakażeń układu rodnego.

Objawy zapalenia pochwy

Zakażenia pochwy objawiają się najczęściej świądem, pieczeniem w pochwie oraz występowaniem nieprawidłowej wydzieliny z dróg rodnych czyli tzw. upławów, przy czym ich kolor i charakter często różnią się w zależności od patogenu wywołującego zakażenie.

Przyczyny

Najczęstszymi przyczynami zapalenia pochwy są:

• Rzęsistkowica
• Grzybice pochwy
• Niespecyficzne bakteryjne zakażenia pochwy

 

Rzęsistkowica jest chorobą wywoływaną przez pasożyta- rzęsistka pochwowego (Trichomonas vaginalis), którego obecność stwierdza się we florze pochwy 70% kobiet w wieku rozrodczym. Jego miejscem bytowania jest najczęściej u kobiet pochwa, kanał szyjki macicy i pęcherz moczowy, a u mężczyzn - cewka moczowa, gruczoł krokowy i pęcherzyki nasienne.

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kontaktów seksualnych, możliwe jest jednak również zakażenie poprzez korzystanie ze wspólnych ręczników, bielizny, pościeli, przyborów toaletowych czy urządzeń  sanitarnych.

Po zarażeniu się rzęsistkiem pochwowym najczęściej występują objawy ostrego stanu zapalnego powoduje silne dolegliwości bólowe, pieczenie i świąd, będące pochodną obrzęku warg sromowych i pochwy. Upławy są obfite, pieniste, barwy żółtej lub zielonkawej, o charakterystycznym mdłym zapachu. Często towarzyszy temu również uczucie dyskomfortu i pieczenia podczas oddawania moczu z częstym, nieraz bolesnym parciem na pęcherz. Infekcja nieleczona często przechodzi w przewlekłą, skąpoobjawową postać zapalenia, a następnie w jego postać utajona.

Również u mężczyzn mogą występować objawy zakażenia rzęsistkiem- najczęściej zapalenie napletka i żołędzi oraz łagodnie przebiegające zapalenie cewki moczowej. Czasem przybiera ono jednak postać ostrą z bólem i pieczeniem przy oddawaniu moczu, częstomoczem i obfitym ropnym wyciekiem z cewki moczowej oraz świądem. Czasami dołącza się do tego ostre zapalenie gruczołu krokowego.

Rzęsistkowica jest schorzeniem w pełni uleczalnym ale nieleczona może powodować niepłodność lub być przyczyną powikłań ciążowych.

Należy podkreślić, że konieczne jest leczenie obojga partnerów seksualnych. Terapia polega na doustnym podawaniu pochodnych imidazolu: metronidazolu, tinidazolu, ornidazolu. Równolegle można również stosować tabletki dopochwowe. Leczenie doustne przeciwwskazane jest w I i II trymestrze ciąży. Podczas leczenia zaleca się wstrzemięźliwość seksualną.

 

Grzybicę pochwy najczęściej wywołuje drożdżak zwany Candida albicans a dominującą dolegliwością jest u pacjentek świąd sromu i pochwy oraz towarzyszące mu charakterystyczne białawe, serowato-grudkowate pozbawione zapachu upławy, występujące w ilości od skąpej lub umiarkowanej do obfitej (zwłaszcza u ciężarnych).

Częste i nawracające infekcje grzybicze pochwy mogą być pierwszym zwiastunem rozwijającej się cukrzycy.

Grzybicę pochwy i sromy leczy się preparatami o działaniu miejscowym- stosowaną dopochwowo nystatyną, natamycyną, klotrimazolem oraz mikonazolem i ekonazolem (gł. u ciężarnych). Obecnie coraz powszechniej stosuje się także leczenie doustne preparatami flukonazolu, szczególnie w przypadkach grzybic nawracających. Skuteczne jest również dopochwowe stosowanie preparatów zawierających jod- Betadiny/Polseptolu.

 

Niespecyficzne waginozy bakteryjne - rozpoznaje się najczęściej po wykluczeniu rzęsistkowicy i grzybicy pochwy. Są one zwykle skutkiem zaburzenia równowagi flory bakteryjnej pochwy ze znacznym zmniejszeniem ilości bakterii z rodzaju Lactobacillus i wzrostem pH pochwy predysponującym się do mnożenia się potencjalnie patogennych szczepów bakterii jak np.: Gardnerella vaginalis, Corynebacterium vaginalis a także bakterii beztlenowych jak Bacteroides, Prevotella, Peptostreptococcus, Mobiluncus czy mikoplazm. Istotny jest fakt, że waginozy bakteryjne nie przenoszą się droga płciową.

W przebiegu tej grupy infekcji wydzielina pochwowa jest homogenna, ma szarawy lub mleczny kolor i nieprzyjemny „rybi" zapach nasilający się po stosunku lub dodaniu do próbki wydzieliny roztworu wodorotlenku potasowego (KOH). W preparacie mikroskopowym wydzieliny z dróg rodnych obecne są tzw. clue cells (komórki jeżowe)  tj. komórki nabłonka pochwy opłaszczone bakteriami w sposób przypominający kolce jeża. Pieczenie czy swędzenie pochwy i sromu nie występuje.

Mimo stosunkowo nieznacznych dolegliwości, zakażenie o przewlekłym charakterze z czasem może wywołać poważne powikłania jak: zwiększone ryzyko poronienia, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych i porodu, zapalenie błony śluzowej macicy, przydatków, nawracające zapalenia dróg moczowych i powikłania pooperacyjne.

Leczenie tych schorzeń polega na doustnym lub dopochwowym podawaniu antybiotyków np. metronidazolu czy klindamycyny.

Autor : Lek.med. Katarzyna Styś

Weryfikacja merytoryczna : Lek. med. Jan Paradowski

Data modyfikacji: 07.12.2009, avs