Rak piersi – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie i rokowanie

Rak piersi to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych u kobiet. Stanowi aż 12% spośród nich. U mężczyzn też może się rozwinąć, jednak są to bardzo rzadkie przypadki. Jednocześnie należy do najdłużej znanych nowotworów złośliwych - opisywano go już w starożytności. Poza rakiem, w gruczole sutkowym mogą rozwijać się też łagodne nowotwory, które jednak nie stanowią dużego zagrożenia.

Rak sutka jest nowotworem złośliwym, czyli takim, który rozwija się w sposób bardzo agresywny, z tendencją do naciekania okolicznych tkanek i tworzenia przerzutów - początkowo do okolicznych węzłów chłonnych, a następnie również to innych tkanek i narządów. Nowotwory łagodne piersi rosną często w postaci otoczonego torebką guza lub torbieli wypełnionej płynem. Natomiast nowotwory złośliwe naciekają otaczające tkanki, niszcząc je. Usuwając taki nowotwór, wycina się też spory margines zdrowej tkanki tak, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu. Niewątpliwie najgroźniejszą cechą nowotworów złośliwych jest ich skłonność do dawania przerzutów. Komórki nowotworowe wędrują naczyniami krwionośnymi lub chłonnymi po całym organizmie. W okolicach, w których się umiejscowią, powodują rozwój kolejnego nowotworu zwanego przerzutem. Dlatego właśnie tak ważne jest wczesne wykrywanie tej choroby, kiedy jest jeszcze ograniczona do samej piersi. Wtedy szansa na całkowite wyleczenie jest o wiele większa.

Jak powstaje rak piersi?

Rak piersi rozwija się z normalnych komórek budujących gruczoł piersiowy. Mogą to być komórki gruczołowe, które w okresie laktacji produkują mleko lub komórki przewodzików, którymi to mleko transportowane jest do brodawki. Inne, również bardzo groźne nowotwory złośliwe piersi, mogą brać swój początek z tkanki tłuszczowej lub włóknistej sutka. Nie są wtedy zaliczane do raków, gdyż określenie "rak" zarezerwowane zostało przez histopatologów tylko dla nowotworów złośliwych wywodzących się z komórek nabłonkowych (w piersi występują więc raki przewodowe i gruczołowe, reszta to nowotwory złośliwe bądź łagodne).

Można zapytać, jak to się dzieje, że nasze komórki nagle przekształcają się i złośliwieją? Rak rozwija się na skutek mutacji. Powodują one, że komórki przestają słuchać poleceń własnego organizmu, zaczynają się dzielić i powielać bez żadnej kontroli. Niekiedy zdarza się, że taką mutację dziedziczymy po rodzicach, ale ma to miejsce jedynie w 5-10% wszystkich przypadków raka piersi. Częściej jednak dochodzi do mutacji u samego pacjenta. Ryzyko powstania takich nieprawidłowości genetycznych wzrasta wraz z wiekiem.

Rozwijający się rak nacieka okoliczne tkanki, wciskając się między budujące je komórki. Po pewnym czasie, nabiera zdolności do dawania przerzutów, które szerzą się przede wszystkim naczyniami limfatycznymi. W pierwszej kolejności dotyczą węzłów chłonnych zlokalizowanych w okolicy sutka, głównie pachowych. Dalej nowotwór może atakować inne części ciała i narządy. Dla raka sutka charakterystyczne są przerzuty do kości, np. kręgosłupa.

Co może przyczyniać się do rozwoju raka piersi?

Ze statystyk wynika, że co ósma kobieta zachoruje w ciągu swojego życia na raka piersi. Nie należy się jednak zbytnio przerażać tą statystyką, gdyż duża część z tych przypadków będzie miała miejsce u kobiet w podeszłym wieku. Przykładowo u kobiety w wieku 30-40 lat ryzyko to będzie wynosić tylko 0,5%, u kobiety 65 letniej natomiast 2,5%.

Jest to ryzyko uśrednione, u danej kobiety może być ono inne, mniejsze lub większe. Mają na to wpływ różne czynniki. Niektóre jak płeć, wiek, predyspozycje genetyczne nie zależą od nas, inne dają się modyfikować, dzięki czemu ryzyko zachorowania będzie mniejsze.

• płeć – 99% przypadków choroby dotyczy kobiet a zaledwie 1% mężczyzn i to przede wszystkim ze skłonnością rodzinną
• wiek – im kobieta starsza tym ryzyko rozwoju raka większe, dlatego zaleca się regularne badania mammograficzne piersi u kobiet po 40 roku życia co dwa lata a u kobiet po 50 roku życia co rok
• predyspozycje genetyczne – niektóre osoby z odziedziczonymi mutacjami w pewnych genach, mają większą skłonność do wystąpienia raka piersi. U tych pacjentek ryzyko zachorowania jest większe a nowotwór może pojawić się w młodszym wieku. Takie kobiety powinny wcześniej rozpocząć kontrolę piersi i badać się częściej.
• rasa – kobiety rasy białej są bardziej narażone
• dieta – nadmierne spożywanie tłuszczów, zwłaszcza zwierzęcych, bogatych w cholesterol sprzyja rakowi piersi
• aktywność fizyczna – udowodniono, że siedzący tryb życia i mała aktywność fizyczna także sprzyjają chorobie
• nadmierne spożycie alkoholu – może powodować upośledzenie degradacji estrogenów w wątrobie a co za tym idzie może mieć niekorzystny wpływ na piersi
• palenie papierosów – uważa się, że ma niekorzystny wpływ, chociaż nie jest to do końca udowodnione
• ciąża – kobiety które nie rodziły w ogóle lub rodziły w późnym wieku są około dwa razy bardziej narażone na rozwój choroby
• choroby gruczołu piersiowego – stwierdzono, że atypowy rozrost sutka a także gwiaździsta blizna, które są chorobami rozrostowymi sutka, zwiększają ryzyko rozwoju raka, natomiast inne choroby tego typu nie mają wpływu lub tylko nieznacznie podnoszą ryzyko zachorowania
• rak drugiej piersi – jeśli wystąpił zwiększa ryzyko rozwoju tej samej choroby w zdrowej piersi
• promieniowanie jonizujące – czyli takie, które jest stosowane w prześwietleniach, jeśli jest nadużywane, zwiększa ryzyko rozwoju raka sutka, szczególnie u kobiet które były naświetlane przed 30 rokiem życia, czyli wtedy kiedy sutek się jeszcze rozwija
• zastępcza terapia hormonalna (HTZ) – wiadomo już, że HTZ stosowana po klimakterium zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi oraz raka szyjki macicy. Nie oznacza to, że nie należy stosować tych terapii. Często korzyści z nich wynikające przeważają nad ryzykiem. Z pewnością HTZ nie powinny stosować kobiety z rodzinną skłonnością do raka piersi oraz kobiety palące.
• nadwaga – po menopauzie, nadwaga zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu piersi z powodu produkcji przez tkankę tłuszczową estrogenów

czytaj dalej ...