Helicobacter pylori
Helicobacter pylori (w skrócie Hp, dawna nazwa Campylobacter pylori) – gram-ujemna bakteria o spiralnym kształcie i wielkości od 0,5 do 3 μm gnieżdżca się w błonie śluzowej żołądka. Szacuje się, że występuje u 2/ 3 światowej populacji. H. pylori odpowiada za 80% przypadków choroby wrzodowej żołądka i 90% przypadków choroby wrzodowej dwunastnicy. Zakażenie tą bakterią może mieć też wpływ na rozwój nowotworów żołądka.
Spis treści
1 Historia odkrycia
2 Cechy charakterystyczne
3 Czynniki wirulencji
4 Drogi zakażenia i epidemiologia
5 Patogeneza
6 Diagnostyka
7 Leczenie
Historia odkrycia
Po raz pierwszy bakterie te zostały odkryte przez niemieckich naukowców w 1875, ale nie udało im się ich sztucznie wyhodować w laboratorium i szybko o nich zapomniano.
Po raz drugi, niezależnie od pierwszego odkrycia, bakterie te zostały zauważone przez Walerego Jaworskiego pracującego w Uniwersytecie Jagiellońskim w 1899. Zaobserwował on charakterystyczne spirale bakterii i nazwał je Vibrio rugula. Jako pierwszy zasugerował także, że mogą one powodować schorzenia żołądka, ale swoje obserwacje opublikował jedynie po polsku w książce "Podręcznik chorób żołądka" (Wydawnictwa Dzieł Lekarskich Polskich, 1899, pp. 30-47) i przeszły one niezauważone.
Bakteria została ponownie odkryta w 1983 przez dwóch australijskich patologów z uniwersytetu w Perth, Barry'ego Marshalla i Robina Warrena, którzy za to odkrycie zostali w 2005 uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny. Z odkryciem wiąże się pewna anegdota: początkowo nie było pewne, czy bakteria ma jakiekolwiek działanie uboczne (szkodliwe). Aby je udowodnić, Marshall wypił zawiesinę zawierającą hodowlę bakterii. Wystąpiły u niego objawy ostrego zapalenia żołądka, co było ważnym dowodem na chorobotwórcze działanie H. pylori.
Ze względu na podobieństwo morfologiczne do rodziny Campylobacter początkową nazwą było Campylobacter pyloridis (1984) zamienione w 1987 na Campylobacter pylori. Po zbadaniu genomu w 1989 szczepy zakwalifikowano ostatecznie do gatunku Helicobacter.
Cechy charakterystyczne
Bakterie H.pylori są podobne pod względem morfologicznym do bakterii Campylobacter, zazwyczaj jednak są od nich większe. H. pylori jest zbudowana bardzo podobnie do innych komórek Gram-ujemnych. Bakteria ta bytuje w warunkach niewielkiej dostępności tlenu na powierzchni błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, rzadziej na błonie wyścielającej przełyk, wykazując dużą ruchliwość w śluzie pokrywającym błony. Nie są znane rezerwuary bakterii poza układem pokarmowym. Ruchliwość ta wynika z faktu posiadania przez bakterię kilku, zazwyczaj do sześciu pojedynczych witek (rzęsek).
Helicobacter pylori pod mikroskopem elektronowym
Czynniki wirulencji
Bakterie H. pylori wykształciły szereg cech, umożliwiających przeżycie w trudnym środowisku żołądka (bardzo niskie pH zabijające większość drobnoustrojów).
Jedną z najważniejszych jest wytwarzanie w dużych ilościach ureazy - enzymu katalizującego rozkład mocznika do amoniaku i dwutlenku węgla. Amoniak powoduje neutralizację kwasu solnego (obecnego w soku żołądkowym) w bezpośrednim otoczeniu bakterii.
Rzęski - sześć rozmieszczonych biegunowo rzęsek umożliwia poruszanie się i wnikanie pod warstwę śluzową, co chroni je przed działaniem kwasu solnego.
Pompa wypompowująca jony H+ z komórek. Blokowanie tych pomp przez niektóre leki (np. Omeprazol) zmniejsza pH komórki drobnoustroju.
Enzymy: katalaza i dysmutaza ponadtlenkowa neutralizują wolne rodniki wytwarzane przez neutrofile.
Adhezyny odpowiadają za przyleganie do nabłonka żołądka.
Cytotoksyny - kodowane w genach vacA (50% szczepów) i cagA (70% szczepów). Toksyna wakuolizująca (vacA) powoduje tworzenie się ogromnych wakuol w komórkach nabłonkowych, co upośledza ich funkcje.
Drogi zakażenia i epidemiologia
Zakażenie bakterią następuje na drodze pokarmowej, najczęściej poprzez spożywanie pokarmu brudnymi rękami (brak higieny). Zakażeniu sprzyja niedożywienie i brak witamin w spożywanych pokarmach. Do infekcji dochodzi najczęściej we wczesnym dzieciństwie. Zakażenie tą bakterią jest niezwykle rozpowszechnione i dotyka nieomal wszystkich ludzi w krajach rozwijających się i około 30% populacji w krajach wysokorozwiniętych, co daje szacunkową liczbę ponad 2 miliardów zainfekowanych. W Polsce najprawdopodobniej ponad 60% osób jest zakażonych H. pylori. Zakażenie H. pylori jest prawdopodobnie najczęstszą infekcją bakteryjną na świecie.
czytaj dalej ...
