Cholesterol

Cholesterol w ścisłym znaczeniu to organiczny związek chemiczny, lipid z grupy steroidów. Jego pochodne występują w błonie każdej komórki zwierzęcej, działając na nią stabilizująco i decydując o wielu jej własnościach. Jest także prekursorem licznych ważnych steroidów takich jak kwasy żółciowe czy hormony steroidowe.

Potocznie "cholesterolem" nazywa się obecne w osoczu krwi pokrewne substancje lipidowe - lipoproteiny, w skład których między innymi wchodzi też cholesterol.

Stanowi on substrat do syntezy wielu ważnych biologicznie czynnych steroidowych cząsteczek:

• hormony płciowe
• kortykosterydy
• witamina D3 i jej metabolity
• kwasy żółciowe

W organizmie człowieka cholesterol występuje w tkankach i w osoczu krwi w postaci wolnej oraz w postaci zestryfikowanej długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi. Ogólna ilość cholesterolu w organizmie przeciętnego człowieka jest oceniana na 100-150 g.

Przestarzała nazwa cholesterolu to cholesteryna.

1 Biosynteza i znaczenie biologiczne
2 Cholesterol a choroby układu krążenia
    2.1 Normy zawartości we krwi
3 Ciekłokrystaliczne pochodne cholesterolu

Pula cholesterolu organizmu człowieka pochodzi ze źródeł pokarmowych (egzogennych), w zależności od diety 300-500 mg dziennie oraz z biosyntezy (cholesterol endogenny) 700-900 mg dziennie. Produkcja zachodzi we wszystkich komórkach jądrzastych, lecz głównie w wątrobie (60-70%), jelitach (15%) oraz w skórze (5%).

Wolny cholesterol jest syntezowany w cyklu zwanym HMG-CoA reduktazą, po czym jest on natychmiast wiązany z kwasami tłuszczowymi lub proteinami. Do zastosowań przemysłowych jest on pozyskiwany ze źródeł naturalnych, gdyż koszt jego syntezy jest za wysoki.

Cholesterol odgrywa kluczową rolę w wielu procesach biochemicznych, m.in: syntezie witaminy D3oraz hormonów o budowie sterydowej takich jak kortyzon, progesteron, estrogen i testosteron. Jego obecność w błonach komórek nerwowych mózgu ma duże znaczenie dla funkcjonowania synaps.Istnieją też doniesienia, że odgrywa on dużą rolę w działaniu systemu immunologicznego (odpornościowego).

Cholesterol a choroby układu krążenia

Potocznie "cholesterolem" nazywa się pokrewne substancje lipidowe występujące w osoczu krwi - lipoproteiny, w skład których, między innymi wchodzą grupy cholesterolowe. Tzw. zły (niskiej gęstości - LDL) i dobry (wysokiej gęstości - HDL) cholesterol to w rzeczywistości lipoproteiny - czyli dość złożone polipeptydy zawierające cholesterol wolny i zestryfikowany. Są one formą transportową cholesterolu.

Udowodniono, że zaburzenia gospodarki lipidowej, którego miarą jest wzrost stężenia cholesterolu w surowicy krwi, jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego takich jak choroba wieńcowa i zawał serca, udar mózgu i miażdżyca zarostowa kończyn dolnych.

Na podstawie badań epidemiologicznych ustalono, że podwyższony poziom cholesterolu w surowicy krwi, czyli hypercholesterolemia, jest jednym z podstawowych czynników ryzyka wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Oznaczanie stężenia cholesterolu z podziałem na frakcje pozwala w lepszy sposób ocenić negatywny wpływ hypercholesterolemii na zdrowie. Należy zaznaczyć, że hypercholesterolemia jest tylko jednym z czynników ryzyka i jego znaczenie należy oceniać w powiązaniu z innymi czynnikami ryzyka.

Ustalono, że stężenie frakcji lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) we krwi koreluje dodatnio z ryzykiem wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, natomiast dużej gęstości (HDL) ujemnie. Z tego względu przyjęło się nazywanie lioproteiny niskiej gęstości - "złym" cholesterolem, a lipoproteiny dużej gęstości - "dobrym" cholesterolem.

Związek między podwyższonym stężeniem cholesterolu a ryzykiem choroby niedokrwiennej serca ma charakter ciągły i półlogarytmiczny.

Do oceny ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego wykonuje się badanie nazywane lipidogramem, które obejmuje:

• stężenie cholesterolu całkowitego
• stężenie cholesterolu HDL
• stężenie cholesterolu LDL
• stężenie trójglicerydów

Wyliczany jest także stosunek stężenia cholesterolu całkowitego do stężenia HDL cholesterolu.

Normy dla stężenia cholesterolu całkowitego we krwi są następujące:

• Norma: < 200 mg/dl (< 5,2 mmol/l)
• Poziom podwyższony: 200-250 mg/dl (5,1-6,5 mmol/l)
• Poziom znacznie podwyższony: > 250 mg/dl (>6,5 mmol/l)

Normy dla stężenia "dobrego" i "złego" cholesterolu są następujące:

• HDL ("dobry" cholesterol) - wyższe wartości stanowią lepszy wynik
  • Norma u mężczyzn 35-70 mg/dl (0,9-1,8 mmol/l)
  • Norma u kobiet 40-80 mg/dl (1,0-2,1 mmol/l)
• LDL ("zły" cholesterol) - niższe wartości stanowią lepszy wynik
  • Norma: < 135 mg/dl (< 3,5 mmol/l)
  • Poziom podwyższony: 135-155 mg/dl (3,5-4,0 mmol/l)
  • Poziom znacznie podwyższony: > 155 mg/dl (> 4,0 mmol/l)

Lipid cholesterylowy - obecny w błonach komórkowych i posiadający własności ciekłokrystaliczne

Niektóre pochodne cholesterolu, zwłaszcza lipidy cholesterolowe, wykazują własności ciekłokrystaliczne, generują fazę nematyczną skręconą (N*), nazywaną też czasem fazą cholesterolową. Pochodne te są stosunkowo tanie w produkcji i dlatego występują w mieszankach stosowanych w wyświetlaczach ciekłokrystalicznych, oraz barwnikach zdolnych do zmiany barwy pod wpływem zmian temperatury.