Infekcyjne zapalenie wsierdzia

Infekcyjne zapalenie wsierdzia (łac. endocarditis infectiosa) - choroba rozwijająca się wskutek zakażenia wsierdzia. Najczęściej rozwija się w obrębie zastawek, ale dotyczy także jam serca, dużych naczyń krwionośnych oraz ciał obcych (np. elektrody stymulatora, sztuczne zastawki, cewniki donaczyniowe).

Spis treści

1 Klasyfikacja
2 Epidemiologia
3 Etiologia
4 Patogeneza
5 Obraz kliniczny
6 Przebieg choroby
7 Rozpoznanie
8 Leczenie
9 Rokowanie
10 Zapobieganie

Klasyfikacja

• ze względu na aktywność choroby: czynne (aktywne), wyleczone (przebyte)
• ze względu na nawrotowość choroby: nawrotowe, przetrwałe
• ze względu na pewność rozpoznania: pewne, podejrzane, możliwe
• ze względu na patologię: zapalenie zastawki własnej, zapalenie zastawki sztucznej (wczesne - do roku od wszczepienia - lub późne)
• ze względu na lokalizację: zastawka aortalna, zastawka mitralna, zastawka trójdzielna, wsierdzie ścienne, inne
• ze względu na czynnik etiologiczny

Pełne rozpoznanie może obejmować kilka wyżej wymienianych terminów, np. podejrzenie późnego zapalenia protezy zastawki mitralnej o nieustalonej etologii.
Dawniej używany podział wyróżniał postać ostrą, podostrą i przewlekłą infekcyjnego zapalenia wsierdzia.

Epidemiologia

• zapadalność w populacji ogólnej: 2-12 osób / 100 000 / rok i zwiększa się z wiekiem
• większość dorosłych chorych jest w wieku 50-70 lat
• choroba dotyczy mężczyzn dwukrotnie częściej niż kobiety
• częstość wśród osób z wadą serca: 1-2%
• znacznie zwiększona częstość u osób poddawanych hemodializom
• 10-15% przypadków to zakażenia szpitalne (najczęściej związane z procedurami inwazyjnymi)

Etiologia

• najczęściej bakteryjna: paciorkowce (w 90% Streptococcus viridans), gronkowce (gł. Staphylococcus aureus, rzadziej Staphylococcus epidermidis), inne ziarenkowce (enterokoki, pneumokoki, gonokoki), bakterie Gram(-) z grupy HACEK, prątki (rzadko)
• rzadko grzybicza (Candida albicans, Aspergillus sp., Histoplasma capsulatum)
• bardzo rzadko inna (chlamydie, riketsje, mykoplazmy)

Bartonella henselae w zastawce serca u pacjenta, którego posiew krwi był negatywny. Bakterie widoczne jako czarne ziarnistości.

U ok. 1/3 chorych nie udaje się ustalić etiologii. Infekcja bakteryjna wsierdzia często bierze się od chorób zębów, ponieważ to bakterie zasiedlające środowisko jamy ustnej w przewadze są przyczyna tej choroby. Zatem jako główne leczenie należy uznać wyeliminowanie ogniska zapalnego w jamie ustnej a następnie rozpocząć antybiotykoterapie. W ramach profilaktyki w gabinecie dentystycznym należy przeprowadzić antybiotykoprofilaktyke w przypadku pacjenta o dużym ryzyku zapalenia wsierdzia tj. ze sztuczna zastawka, lub po przebytej już infekcji mięśnia sercowego.

Patogeneza

• choroby predysponujące do infekcyjnego zapalenia wsierdzia na naturalnej zastawce: przebyta choroba reumatyczna, wrodzone wady serca, niedomykalność zastawki mitralnej, kardiomiopatia przerostowa, inne wady serca (obejmujące aparat zastawkowy, np. zwężenie zastawki aortalnej)
• najczęściej choroba dotyczy zastawki aortalnej, rzadziej mitralnej lub trójdzielnej. W ok. 10% przypadków choroba obejmuje więcej niż jedną zastawkę.
• ważną przyczyną infekcyjnego zapalenia wsierdzia jest narkomania dożylna - choroba dotyczy wówczas młodszej populacji, zajmuje zastawki prawego serca (gł. zastawkę trójdzielną, często nawraca, ma nietypową etiologię (najczęściej Staphylococcus aureus, także bakterie Gram(-) nienależące do grupy HACEK (najczęściej Pseudomonas sp.), grzyby lub kilka drobnoustrojów jednocześnie).
• infekcyjne zapalenie wsierdzia związane ze sztucznymi zastawkami odpowiada za 10-30% przypadków choroby, oznacza to jednocześnie, że dotyczy 2-3% pacjentów w ciągu roku po wymianie zastawki i ok. 0,5% / rok w kolejnych latach. Rozwija się najczęściej w drugim miesiącu po zabiegu i dotyczy częściej protezy zastawki aortalnej niż mitralnej. Wówczas najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są: Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus aureus, dyfteroidy, Escherichia coli, Candida sp. i Aspergillus sp. Po upływie roku od operacji najczęstszą przyczyną jest zakażenie gronkowcami koagulazoujemnymi lub gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus), paciorkowcami, dyfteroidami lub bakteriami z grupy HACEK.

czytaj dalej ...