Szkielet (łac. skeleton)

Szkielet, inaczej kościec lub układ kostny (łac. skeleton) to wszystkie kości składające się na ciało człowieka. U człowieka dorosłego szkielet składa się z około 206 kości - liczba ta jest większa u dzieci ze względu na wiele punktów kostnienia (około 270 u noworodka i 350 u 14-latka); spada dopiero po połączeniu się np. trzonów z nasadami. U starszych ludzi kości może być mniej niż 206 ze względu na zrastanie kości czaszki. Średnia waga szkieletu to 10 kilogramów u kobiet i 12 kilogramów u mężczyzn.

Podstawowym materiałem budulcowym szkieletu człowieka jest tkanka kostna oraz w mniejszym stopniu chrzęstna. Ze względu na budowę zewnętrzną kości podzielono na kilka grup:

• kości długie (łac. ossa longa), np. kość udowa, ramienna
• kości płaskie (łac. ossa plana), np. kości czaszki, łopatka
• kości krótkie (łac. ossa brevia), np. kości nadgarstka, stępu
• kości różnokształtne (łac. ossa multiformia), np. kręgi

Warstwa zewnętrzna wszystkich kości zbudowana jest z istoty zbitej (łac. substantia compacta). Ponadto kości długie również w swoim trzonie (łac. corpus)zawierają istotę zbitą. Końce kości długich oraz wszystkie inne kości są wewnątrz zbudowane z istoty gąbczastej (łac. substantia spongiosa). Istota gąbczasta zbudowana jest z beleczek kostnych (łac. trabeculae osseae). Szkielet zawiera około 1,5 kg szpiku kostnego (łac. medulla ossium).

Jedna funkcjonalna całość utworzona z licznych kości wymaga istnienia różnych rodzajów połączeń. Tam, gdzie zachodzi potrzeba wzmocnienia większego fragmentu szkieletu, powstają połączenia ścisłe. Cechuje je mała ruchomość, a często wręcz zupełny jej brak. Miejsca styku kości spajane są różnymi rodzajami tkanki łącznej, na przykład szwy w czaszce i zęby w zębodołach - tkanką łączną włóknistą (jednak szwy z wiekiem kostnieją), a żebra z mostkiem - tkanką łączną chrzęstną. W tych miejscach, gdzie elementy szkieletu powinny zmieniać położenie względem siebie, funkcjonują połączenia ruchome - stawy (łac. articulatio).

W skład szkieletu wchodzą:

• kości głowy
  • kości mózgoczaszki

kości mózgoczaszki tworzą:

• kość czołowa (os frontale)  

• kość ciemieniowa prawa i lewa (os parietale dextrum et sinistrum)

• kość potyliczna (os occipitale)

• kość skroniowa prawa i lewa (os temporale dextrum et sinistrum)

• kość klinowa (os sphenoidale)

• kość sitowa (os ethmoidale) [N]: ściana przednia ~ łuska kości czołowej ~ ściana tylna ~ ściana boczna ~ sklepienie ~ podstawa

• kości twarzoczaszki:kość nosowa parzysta ~ kość szczękowa ~ kość jarzmowa ~ kość łzowa ~ kość sitowa nieparzysta ~ przegroda nosowa ~ lemiesz ~ żuchwa ~ oczodół ~ kość klinowa ~ kość czołowa ~ podniebienie kostne ~ łuska kości potylicznej ~ kość ciemieniowa ~ łuska kości skroniowej ~ kość klinowa ~ kość ciemieniowa parzysta ~ kość skroniowa parzysta ~ kość potyliczna
• kosteczki słuchowe: młoteczek ~ kowadełko ~ strzemiączko
• stawy: staw skroniowo-żuchwowy

• kości tułowia
  • kręgosłup: Liczba kręgów jest różna w zależności od przynależności systematycznej kręgowca. Człowiek ma 7 kręgów szyjnych, 12 kręgów piersiowych, 5 kręgów lędźwiowych, 5 kręgów krzyżowych i 3 do 5 kręgów ogonowych, a więc od 32 do 34 kręgów> kręgi szyjne[A] ~ kręgi piersiowe[C] ~ kręgi lędźwiowe[D] ~ kręgi krzyżowe[E] ~ kręgi guziczne[F] ~ kość guziczna
  • klatka piersiowa:żebro[K]: żebra rzekome i żebra prawdziwe ~ mostek ~ rękojeść mostka ~ trzon mostka ~ wyrostek mieczykowaty
• kości kończyny górnej
  • obręcz kończyny górnej:

Obręcz kończyny górnej ma tylko jeden staw, którym łączy się z pozostałą częścią szkieletu. Jest nim staw mostkowo-obojczykowy (łac.articulatio sternoclavicularis).

Obręcz kończyny górnej tworzą:

• łopatki (łac. scapula)
• obojczyk (łac. clavicula)

~ łopatka[L] ~ obojczyk[B]

• • ramię[M] ~ przedramię ~ kość promieniowa ~ kość łokciowa ~ ręka
  • nadgarstek:kość łódeczkowata ~ kość księżycowata ~ kość trójgraniasta ~ kość grochowata ~ kość czworoboczna większa ~ kość czworoboczna mniejsza ~ kość główkowata ~ kość haczykowata
  • kości śródręcza:kciuk ~ palec wskaziciel ~ palec pośrodkowy ~ palec obrączkowy ~ palec najmniejszy ~ paliczki ~ paliczek bliższy ~ paliczek dalszy
  • stawy:staw ramienny ~ staw łokciowy ~ staw promieniowo-nadgarstkowy

• kości kończyny dolnej
  • obręcz kończyny dolnej:miednica[J] ~ kość miedniczna ~ miednica większa ~ miednica mniejsza ~ kość kulszowa[H] ~ spojenie łonowe[G]
  • kość udowa ~ goleń ~ stopa ~ kość udowa[I] ~ kość piszczelowa ~ kość strzałkowa ~ rzepka ~ kości stopy
  • kości stopy:kości stępu: kość skokowa ~ kość piętowa ~ kość łódkowata ~ kość sześcienna ~ kości klinowe
  • kości śródstopia:
  • kości palców:paluch
  • stawy:staw krzyżowo-biodrowy ~ staw biodrowy ~ staw kolanowy ~ staw skokowo-goleniowy

Kościec człowieka, schemat, widok od tyłu. Oznaczenia w tekście.