Jałowiec pospolity

Jałowiec pospolity (Juniperus communis L.) – gatunek zawsze zielonego krzewu lub drzewa należący do rodziny cyprysowatych. Występuje na terenie całego kraju, na glebach jałowych, piaszczystych, w borach sosnowych i na nieużytkach. 

Charakterystyka

Pokrój
Zawsze zielony, powoli rosnący, prosty, od nasady rozgałęziony krzew o kolumnowej, niekiedy także płasko rozpostartej formie wzrostu; występuje również jako małe drzewo o wielu pniach z wąsko piramidalną (tylko rzadko spłaszczoną) koroną, osiąga wysokość 0,5–6 m (w uprawie- do 12 metrów). Młode pędy 3m- kanciaste z wąskimi podłużnymi listewkami.

Kora
Początkowo gładka czerwonawo brunatna, później szarobrunatna wzdłuż popękana, odpadająca w postaci łusek i włókien.

Liście
Liście szpilkowate, przeważnie po trzy w okółku, daleko od siebie, prosto odstające, nie zbiegające w dół pędu, sztywne, kłujące, 10–20 mm długości i 1–2 mm szerokości, równowąskie do lancetowatych, na końcu tępe lub kolczasto zaostrzone, proste, zwykle szarozielone, z wierzchu z szeroką białą wstęgą środkową i wąskimi zielonymi smugami brzeżnymi.

Kwiaty
Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie. Pojawiają się jesienią w pachwinach liści okółków w środkowej części gałązek. Kwiaty męskie małe, podłużne, żółte, zwykle skierowane skośnie w dół, składają się z licznych okółków o 3 łuskowatych pręcikach. Kwiaty żeńskie bardzo małe i niepozorne, zielonkawe, prosto wzniesione, składające się z licznych 3- członowych okółków o podłużnie spiczastych listkach łuskowych. Trzy zalążki są umieszczone szczytowo pomiędzy trzema najwyższymi łuskowatymi listkami (zwanymi także łuskami nasiennymi).

Szyszki
Po zapyleniu łuski kwiatów żeńskich zrastają się w jedną i mięsistą szyszkojagodę otaczającą 3 nasiona. Niedojrzałe szyszkojagody są wielkości grochu, zielonkawe, bez soku, nieprzyjemne w smaku. Dojrzewają jesienią drugiego lub trzeciego roku, mają 6–9 mm średnicy, są czarnobrunatne, niebieskawo oszronione, na krótkich trzoneczkach. Nasiona słabo 3- kanciaste, jasnobrunatne, z twardą łupiną.

Ciekawostki

W czasie upału hektar jałowców wydziela do 30 kg lotnych substancji o działaniu antyseptycznym i bakteriobójczym co stanowi swoisty rekord wśród drzew i krzewów iglastych.Lecznicze właściwości jałowca cenione były już w starożytności. W tym celu wykorzystywano szyszkojagody, liście i samo drewno. Medycyna naturalna zaleca stosowanie jałowca w takich chorobach jak: artretyzm, cukrzyca i nadczynność tarczycy. Leki z jałowca można przyrządzać na wiele sposobów jako napary, wyciągi wodne i alkoholowe, nalewki, syropy, wino i piwo jałowcowe czy nawet powidła.

Substancje i surowce lecznicze

Dla celów leczniczych zbiera się szyszkojagody jałowca, zwane popularnie jagodami.
Szyszkojagody jałowca zawierają dość dużo olejku eterycznego, flawonoidy, goryczki, kwasy organiczne, żywice i sole mineralne

Zbiór i konserwacja

Szyszkojagody zbiera się jesienią lub w zimie w drugim roku od kwitnięcia. Pod krzak jałowca rozkłada się płachtę i delikatnie strząsa kijem lub grabkami jagody jałowca. Jeśli nie chcą opadać oznacza to, że jeszcze nie są dojrzałe i próby trzeba ponowić za rok. Przy zbiorze jagód nie należy niszczyć krzewów. Suszyć je możemy początkowo bez ogrzewania, rozkładając cienką warstwą i często przesypując, potem należy dosuszać w suszarni w temperaturze nie wyższej niż 35°C. Jagody suszone w wyższych temperaturach tracą olejki eteryczne i właściwości lecznicze.

Działanie

• moczopędne
• żółciopędne
• żołądkowe
• wykrztuśne

Szyszkojagody jałowca zwiększają ilość wydalanego moczu i dezynfekują drogi moczowe. Mogą być pomocne w leczeniu ludzi z upośledzoną czynnością nerek, z obrzękami pochodzenia nerkowego i sercowego, a także w leczeniu kamicy moczowej. Dawki jałowca powinny być umiarkowane, bowiem zbyt duże dawki mogą uszkodzić nerki.
Związki zawarte w szyszkojagodach jałowca pobudzają wydzielanie żółci i soków trawiennych w przewodzie pokarmowym, czym przyczyniają się do poprawy trawienia. Przeciwdziałają nadmiernej fermentacji w jelitach. Zbyt duże dawki wyciągów z jałowca drażnią jednak błonę śluzową przewodu pokarmowego. Przeciwwskazane jest stosowanie wyciągów jałowca w ostrych chorobach zapalnych przewodu pokarmowego, w zaostrzonej chorobie wrzodowej, w ciężkich chorobach nerek oraz wątroby, a także w ciąży.
Olejek uzyskiwany z szyszkojagód jałowca może być stosowany zewnętrznie, znosi bóle, m.in. bóle stawowe, korzonkowe i nerwobóle.

Weryfikacja merytoryczna : Lek. med. Jan Paradowski
źródła: Wikipedia, I. Talaszewski: Słownik botanika, Warszawa, 2003
data modyfikacji : 22.06.2008