Rak wątrobowokomórkowy (hepatoma)

Rak wątrobowokomórkowy (hepatoma; pierwotny rak wątroby; ang. hepatocellular carcinoma; HCC) - nowotwór złośliwy wątroby wywodzący się z hepatocytów.

Piąty pod względem częstości występowania na świecie (trzecia przyczyna zgonów z powodu chorób nowotworowych).
Największa zachorowalność jest notowana w Azji Południowo-Wschodniej. Jest tam najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn.
3 razy częściej chorują mężczyźni niż kobiety. Szczyt zachorowań w Afryce i Azji przypada na 30.-40. rok życia, a w Europie i w USA na 50.-60. rok życia.

• marskość wątroby
• hemochromatoza
• pierwotna marskość żółciowa wątroby
• zespół Budda-Chiariego
• przebyte WZW B lub WZW C
• spożywanie żywności zakażonej aflatoksyną
• długotrwała terapia androgenami
• doustne środki antykoncepcyjne
• alkohol
• palenie tytoniu
• niedobór α1-antytrypsyny
• schistosomatoza i zakażenia przywrą chińską
• niedobór enzymu Plk4

Jednocześnie występujące dwa lub więcej czynniki ryzyka bardziej zwiększają możliwość rozwoju raka niż każdy z osobna.

• powiększenie wątroby
• słyszalny szmer nad wątrobą w związku z bogatym unaczynieniem guza
• wodobrzusze
• objawy niespecyficzne, takie jak:
  • bóle brzucha
  • utrata masy ciała
  • złe samopoczucie i osłabienie
  • uczucie pełności w nadbrzuszu
  • brak apetytu
• obrzęki kończyn dolnych
• żółtaczka
• gorączka
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego
• nagły wzrost poziomu fosfatazy alkalicznej u osoby chorej na marskość wątroby

Stawia się na podstawie:

• charakterystycznego wyniku USG - zmiana ogniskowa u chorego z marskością wątroby
• podwyższenia stężenia α-fetoproteiny
• TK lub MRI wątroby
• badania histologicznego - rozpoznanie ostateczne

Histologiczny obraz raka wątrobowokomórkowego u pacjenta z marskością wątroby spowodowaną infekcją HCV.

Histologiczny obraz raka wątrobowokomórkowego u pacjenta z marskością wątroby spowodowaną infekcją HCV (zdjęcie w wyższej rozdzielczości).

• badania laboratoryjne:
  • znaczne zwiększenie poziomu fosfatazy alkalicznej w stosunku do stopnia podwyższenia poziomu transaminaz
• scyntygrafia wątroby, która wykazuje ubytki gromadzenia znacznika
• angiografia (obecność dobrze unaczynionego guza)
• biopsja cienkoigłowa wątroby - rzadko wykonywana (u chorych u których leczenie operacyjne jest przeciwwskazane; możliwość implantacji komórek nowotworowych - powstawanie jatrogennych przerzutów)

• w przypadku zmiany ograniczonej do 1 płata wątroby - jego wycięcie
• w przypadku zmian bardziej zaawansowanych, jednakże w przypadku braku zajęcia dużych naczyń - przeszczep wątroby
• chemioterapia jest nieskuteczna
• radioterapia -> W siepniowym numerze Cancer (08/2006) opublikowano badanie, w którym wykazano, że zastosowanie terapii przy użyciu strumienia protonów może przynieść korzyści u szerokiej grupy pacjentów z rakiem wątrobowokomórkowym pozbawionych innych opcji terapeutycznych. Leczenie to cechowało się wysokim odsetkiem odpowiedzi na leczenie (81%) i dobrą kontrolą ogniska pierwotnego (u 93%), również u pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi takimi jak marskość wątroby, niewydolność nerek, ciężka niewydolność serca. [radiolog.pl]

W przypadku kiedy marskość wątroby uniemożliwia leczenie operacyjne stosuje się inne możliwości terapeutyczne:

• wstrzykiwanie alkoholu do guza - jedynym warunkiem jest wielkość guza (<5 cm). Zabieg przeprowadza się kilkukrotnie a wyniki są porównywalne do leczenie operacyjnego.
• kriochirurgia
• termoablacja

Średni czas przeżycia od momentu rozpoznania wynosi 6 miesięcy.
W przypadku zmiany ograniczonej do 1 płata 5-letnie przeżycie osiąga 10 % chorych.
5-letnia przeżywalność po resekcji wątroby wynosi ok. 25 %, a po przeszczepie ok. 80 %.

Wszyscy chorzy z marskością wątroby powinni poddawać się rutynowym kontrolom (badaniom przesiewowym) w celu wczesnego rozpoznania ewentualnych zmian o charakterze nowotworowym. Należy wykonywać USG jamy brzusznej i oznaczenie poziomu AFP co 6 miesięcy.