Arytmie, czyli zaburzenia rytmu serca

Najprościej i najogólniej mówiąc, arytmie są to zaburzenia prawidłowej czynności skurczowej serca. Generalnie arytmie można podzielić na dwie duże grupy. Pierwsza grupa zaburzeń spowodowana jest nadmierną pobudliwość mięśnia sercowego, co powoduje przyspieszenie akcji serca oraz powstawanie dodatkowych skurczów (tachyarytmie). Druga grupa zaburzeń spowodowana jest upośledzeniem funkcji węzła zatokowo-przedsionkowego lub blokami przewodzenia pobudzeń w mięśniu sercowym, co wywołuje zwolnienie akcji serca i wypadanie poszczególnych skurczy (bradyarytmie). Arytmie możemy też podzielić w zależności od miejsca ,w którym zaburzenia mają swój początek, na nadkomorowe i komorowe.

Serce jest narządem zbudowanym z tkanki mięśniowej, którego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń. Cykl pracy serca jest dość złożony. Po skurczu komór następuje ich rozkurcz, w trakcie którego jamy komór wypełniają się krwią napływającą przez przedsionki z żył. Następnie dochodzi do skurczu przedsionków, które także wcześniej wypełniły się krwią. Kurczące się przedsionki mają za zadanie dopełnienie komór krwią, tak aby zwiększyć ich wydajność. Następnie dochodzi do skurczu komór, które wyrzucają krew do tętnic. Praca serca wymaga precyzyjnej koordynacji i zgrania w czasie wszystkich jej składowych. Funkcję tę pełni układ przewodzący serca. Składa się on z węzła zatokowo-przedsionkowego, węzła przedsionkowo-komorowego, pęczka Hissa, odnóg pęczka Hissa i włókien Purkiniego. W warunkach fizjologicznych, impuls elektryczny powstaje w węźle zatokowo-przedsionkowym i biegnie kolejno poprzez wszystkie wyżej wymienione elementy układu przewodzącego, pobudzając do skurczu najpierw przedsionki, a następnie komory. Rozkurcz następuje natomiast samoczynnie.

Trzepotanie przedsionków

Jest to nadmiernie szybka, ale uporządkowana akcja przedsionków. Jej częstość mieści się zwykle w granicach 250 – 350/min. Częstość akcji serca także jest zwiększona i wynosi około 150/min. Masaż zatoki szyjnej  (masaż szyi w rzucie żyły szyjnej), nabranie powietrza i zatrzymanie oddechu z próbą parcia na wydech lub zanurzenie twarzy w zimnej wodzie może przynieść poprawę, choć lekarze różnie zapatrują się na te metody lecznicze.

Występuje najczęściej na tle nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, wad zastawek, zespołu chorego węzła zatokowego, zapalenia mięśnia sercowego, chorób płuc, nadczynności tarczycy.

Chory najczęściej skarży się na kołatanie serca, duszności, osłabienia, bóle w klatce piersiowej. Raczej rzadko zdarza się, aby zaburzenie przebiegało bezobjawowo.

Trzepotanie przedsionków może mieć charakter incydentalny (wystąpić jednorazowo), napadowy lub przetrwały. Trzepotanie przedsionków napadowe może się utrwalać, dlatego ważne jest szybkie reagowanie i stosowne leczenie.

Częstoskurcze komorowe

W tych zaburzeniach ognisko dodatkowego pobudzenia powstaje na wysokości komór (w komorze prawej, lewej lub ujściu tętnicy płucnej). Pobudzenie rozprzestrzenia się w sposób nieprawidłowy, gdyż zaczyna się w komorach a nie w przedsionku (jeszcze dokładniej w węźle zatokowo-przesionkowym). Powoduje to brak synchronizacji między pracą komór a przedsionków. Przyczynami mogą być różne choroby serca, takie jak choroba niedokrwienna, kardiomiopatie, migotanie komór. Do przyczyn pozasercowych wywołujących częstoskurcze komorowe zaliczamy: choroby układowe, zaburzenia hormonalne, zaburzenia elektrolitowe oraz niektóre leki.

Częstoskurcze komorowe mogą być łagodne. Wtedy najczęściej pacjent zgłasza jedynie kołatanie serca. Ma charakter napadowy i może nawracać. Ryzyko nagłej śmierci jest małe.

Częstoskurcze pozawałowe spowodowane są najczęściej uszkodzeniem lewej komory. Gdy rytm pracy serca jest bardzo szybki (więcej niż 160/min), pojawiają się bardzo groźne konsekwencje hemodynamiczne. Spada ciśnienie tętnicze krwi, pojawiają się bóle dławicowe, omdlenia a nawet zatrzymanie czynności serca. Częstoskurcz złośliwy (po zawale) pojawia się najczęściej krótko po zawale, ale może też wystąpić wiele lat po nim.  Ma charakter napadowy, może się powtarzać. W przypadku częstoskurczu komorowego złośliwego rokowanie jest poważne, ale nowoczesne leki znacznie zmniejszają ryzyko zgonu z tego powodu. Także w przypadku kardiomiopatii roszczeniowej możemy mieć do czynienia z częstoskurczem komorowym złośliwym.

Migotanie i trzepotanie komór

Migotanie komór to bardzo poważne zaburzenie rytmu serca. Polega na szybkiej i nieskoordynowanej pracy serca. Częstość akcji serca może dochodzić do 600/min. Komory znajdujące się w stanie migotania nie są w stanie pompować krwi. Następuje zatrzymanie krążenia. Jeśli w ciągu kilku minut stan ten nie zostanie przerwany i nie zostanie przywrócona prawidłowa czynność komór (za pomocą defibrylacji elektrycznej), nieuchronnie następuje śmierć chorego. W zapisie EKG migotanie komór ma charakterystyczny wygląd nieregularnej, wąskiej sinusoidy.

Podobnym zaburzeniem jest trzepotanie komór. W zapisie EKG jest ono widoczne jako regularna sinusoida o mniejszej częstości, wynoszącej 200 – 300/min.

Migotanie przedsionków jest najczęstszą, bezpośrednią przyczyną zgonu u osób z zawałem serca.

Dysfunkcja węzła zatokowego

Może to być szereg nieprawidłowości dotyczących węzła zatokowo – przedsionkowego, prowadzących do zbyt niskiej częstotliwości pracy serca i związanych z nią niemiarowości.

Najczęstszą przyczyną jest choroba niedokrwienna serca. Z pośród innych należy wymienić kardiomiopatie, uszkodzenia pooperacyjne, niedoczynność tarczycy, hiperkaliemię (zbyt wysoki poziom potasu we krwi), leki przeciwarytmiczne.

Do głównych objawów należą incydenty utraty przytomności. zawroty głowy, mroczki przed oczami, kłopoty z koncentracją, nadmierną męczliwość.

czytaj dalej ...